Beyani.Net http://beyani.net/index.php Beyani.Net ru <![CDATA[شه‌ڕی سارد له‌ نێوان، ئه‌مریکا و رووسیه‌، پشتێنه‌ی سه‌وز]]> http://beyani.net/index.php?id=5560 به‌شێک له‌ خاڵه‌کانی شه‌ڕی سارد

عومه‌رعینایه‌تی

له‌ به‌شێکی دیکه‌ سه‌باره‌ت‌ به‌ هێنابه‌رباس و‌ لێکۆڵینه‌وه‌ له‌ رووداوه‌کانی سه‌ده‌ی رابوردو هه‌تا کۆتایی شه‌ڕی یه‌که‌م و‌ دووهه‌می جیهانیدا، پرسی چاره‌نووسی کورد که‌وته‌ ژێر کاریگه‌ریی سیاسه‌تی ئیستعماری و سیاسه‌تی ده‌وڵه‌ت / نه‌ته‌وه‌ که‌ به‌شێک له‌ خاڵه‌ شاراوه‌کانمان روون کرده‌وه.‌

له‌م به‌شه‌دا له‌دوای شه‌ڕی جیهانی له‌نێوان چه‌مکی ده‌سه‌ڵاتداری سیاسه‌تی ئیستعماری رووکه‌شێکی دمامکدار له‌نێوان ئه‌مریکا وه‌کو ده‌سه‌ڵاتی ئیمپریالیست و ده‌وڵه‌تانی رۆژئاوا وه‌کو به‌ره‌یه‌ک و ده‌وڵه‌تی سۆڤیه‌ت له‌ژێر ناوی شۆڕشی کرێکاری و ده‌سه‌ڵاتی سه‌نتراڵی به‌نێوی به‌ره‌ی کومونیزم ده‌بێته‌ قوناخێکی دیکه‌ی ململانێی سیاسه‌تی نێوده‌وڵه‌تی له‌ ژێر ناوی شه‌ڕی سارد.

omar-inayati-1.png

ئامانجی سه‌ره‌کیی ده‌سه‌ڵاتی زاڵ به‌سه‌ر بازاڕی ئابووری و‌ به‌ده‌ستهینانی بازاڕی مه‌سره‌فیه‌ که‌ له‌م بواره‌دا پێویستیی به‌ هێزی به‌رهه‌مهێنان هه‌یه‌ و‌ بۆ به‌ده‌ستهێنانی تواناکانی هێزی به‌رهه‌مهێنان پێویستیی به‌ کانزای سرووشتیی وه‌کو وزه‌ (نه‌وت و‌ گاز) و هێزی کاری هه‌رزان هه‌یه‌، ململانێی ده‌سه‌ڵاتی زاڵ له‌ ژێر ناوی ئیمپریالیزم و کومونیزم به‌ دوو جه‌مسه‌ری باکووری رۆژهه‌ڵاتی ناڤین (واته‌ بلوکی شه‌ڕق) و‌ رۆژئاوا (واته‌ بلوکی غه‌رب) ده‌ناسرین.

بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ باش وایه‌ سه‌رنجێک بده‌ینه‌ رابوردوو، له‌ کاتی ده‌سه‌ڵاتداریی زلهێزانی رۆژئاوا له‌ قوناخی رینسانس و گورانکارییه‌کان له‌پێناو به‌رژه‌وه‌ندییه‌کانی ئابووری و سه‌نعه‌تی گه‌شه‌ ده‌ستێنێ.ت ململانێکان بۆ به‌رهه‌مهێنان و‌ به‌ده‌ستهێنانی وزه‌ی کانزایی ده‌گاته‌ راده‌یه‌ک که‌ ته‌نانه‌ت دونیا ده‌که‌نه‌ گۆڕه‌پانی ئه‌م ململانێیه‌. وڵاتانی وه‌کو بریتانیا، ئاڵمانیا، فه‌ڕانسه‌، ده‌گاته‌ راده‌یه‌ک که‌ دونیا له‌ نێوان خویاندا دابه‌ش ده‌که‌ن، ده‌سه‌ڵاتی ئیستعماریی بریتانیا له‌ ئاسیادا و ده‌سه‌ڵاتی ئیستعماریی فه‌ڕانسه‌ له‌ ئافریقا و‌ ده‌سه‌ڵاتی ئاڵمانیا له‌ ئوروپا و وڵاتانی رۆژئاوا، هه‌رکام له‌م وڵاتانه‌ له‌ژێر ناوی هاوپه‌یمانیی له‌گه‌ڵ چه‌ند وڵاتی ژێر ده‌سه‌ڵاتی خۆیان ده‌بنه‌ به‌ره‌یه‌ک. له‌م ململانێیه‌ی سیستمی ئابووریی سه‌نعه‌تی و له‌ ئاکامی ئه‌م ململانێیه‌ هه‌رکام به‌ شێوازێک له‌ ئاست دونیادا رۆڵ و گرینگیی تایبه‌تیان هه‌بووه‌، ئه‌وه‌ی له‌م بابه‌ته‌دا بۆ ئێمه‌ی کورد گرینگه‌ سیاسه‌تی ئیستعماری بریتانیا له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناڤینه‌ که‌ بوو به‌ هۆی ململانێی نێوان بریتانیا و روسیه‌ و به‌ره‌ی دیکه‌ نوینه‌رایه‌تیی ده‌سه‌ڵاتی ئایینی ده‌وڵه‌تی عوسمانی له‌گه‌ڵ روسیه‌ و‌ له‌ ئانیکات ململانێی نێوان ده‌سه‌ڵاتی بیروباوه‌ڕی مه‌زهه‌بی شیعه‌ و‌ سوننی له‌ نێوان ده‌سه‌ڵاتی قاجار و‌ عوسمانی و‌ هه‌روه‌ها ململانێی نێوان ئێران و‌ روسیه‌. هه‌رچه‌ند له‌م نێوانه‌دا ده‌سه‌ڵاتی ئیستعماری بریتانیا له‌ ناوچه‌که‌دا به‌تایبه‌ت و‌ له‌ که‌نداودا به‌هۆی ده‌سه‌ڵاتی زاڵ به‌سه‌ر هیندی رۆژهه‌ڵاتی (هیندی شه‌ڕقی) ده‌یویست وا نیشان بدات که‌ خۆی به‌ پشتیوانی‌ ئاشتیی نیشان ده‌دات، ته‌نانه‌ت شێخانی عه‌ره‌ب هه‌تا ساڵانی ١٩٧٠ پێیانوابوو که‌ هه‌بوونی هێزی ده‌ریایی بریتانیا له‌ به‌رامبه‌ر دزانی ده‌ریایی و ساتوسه‌ودای بازرگانیی به‌ کۆیله‌ و بازرگانی که‌ره‌سته‌ی چه‌ک و ته‌قه‌منی پێویستیه‌ که‌ هێزی ده‌ریایی بریتانیا له‌ ناوچه‌که‌دا هه‌بێت. هه‌روه‌ها ده‌توانین ئاماژه‌ی پێبکه‌ین که‌ وڵاتانی ئیستعماریی سه‌باره‌ت به‌ به‌رژه‌وندییه‌کانیان بۆ داڕشتنی بیرۆکه‌ی خۆیان ده‌سه‌ڵاتی زاڵ به‌سه‌ر هارتله‌ند و ریمله‌ند له‌ ململانێ دابن.

هه‌ر وه‌کو ئاماژه‌مان پێکرد ململانێکان له‌ ئافریقا، ئاسیا و ئوروپا گه‌یشته‌ راده‌یه‌ک له‌ هێزی نیزامی و‌ چه‌کداری بۆ به‌ چوکداهینانی وڵاتانی ژێرده‌سته‌ له‌ هیچ کرده‌وه‌یه‌کی دژه‌مرۆڤی سڵیان نه‌ده‌کرده‌وه‌ .
ده‌توانین بڵێین وڵاتانی به‌رژه‌وه‌ندخواز له‌ ساڵانی ١٨٠٠ هه‌تا ساڵی ١٩٠٠ له‌ ململانێی شێوازی ده‌سه‌ڵاتی ئیستعماریی له‌ هه‌موو بۆچوونه‌کان و چه‌مکی ده‌سه‌ڵاتداری وه‌ تیۆری و فه‌لسه‌فیه‌کان سودیان وه‌رده‌گرت و ته‌نانه‌ت هه‌ستی ره‌گه‌زپه‌رستی له‌ وڵاتانی ئه‌فریقا گه‌یشته‌ راده‌یه‌ک به‌ شێوازی کلۆنیالیزم و بۆ به‌چۆکداهێنانی ئه‌م وڵاتانه‌ له‌ بواری تا‌ک به‌رهه‌می کشتوکاڵی و ژێرخانی ئابووریان له‌ هێزی چه‌کداری و زۆر بێبه‌زه‌ییانه‌ سودیان وه‌رگرت. ته‌نانه‌ت ده‌توانین بڵێین به‌بێ به‌شدارییه‌ک ئه‌فریقای‌ له‌ ساڵی ١٨٨٤ و ١٨٨٥ له‌سه‌ر چاره‌نووسی وڵاتانی ئه‌فریقای له‌ ئاڵمانیا که‌ به‌کۆنفرانسی برلین ناوی ده‌به‌ن، کۆبوونه‌وه‌ و بڕیاریاندا له‌ پێناو سیستمی ئابووریی، سه‌نعه‌تی و ژێرخانی ئابووری تاک‌ به‌رهه‌می کشتوکاڵی و ته‌نانه‌ت هه‌تا راده‌یه‌ک بۆ شێواندنی تایبه‌تمه‌ندیه‌کانی کولتوری و پارچه‌ پارچه‌کردنیان و هه‌روه‌ها راگواستنیان، بڕیاریان ده‌دا و له‌ژێر ناوی ناوچه‌ی موسته‌عمراتی مهاجیر به‌ هێزی چه‌کداریی ده‌سه‌ڵاتی خۆیان زاڵ بکه‌ن، هه‌روه‌ها سیاسه‌تگه‌لێکیان هێنائاراوه،‌ به‌ پشتیوانیی هێزی ده‌ره‌کی ده‌سه‌ڵاتی زاڵی که‌مینه‌ به‌سه‌ر زۆرینه‌دا به‌تایبه‌ت له‌ وڵاتانی وه‌کو زیمبابوێ و زامبیا که‌ کۆچبه‌رانی ره‌شپێست بوون و له‌ لایه‌کی دیکه‌وه‌ وه‌کو ده‌سه‌ڵاتی کۆچبه‌رانی سپی پێست له‌ وڵاتانی موزامبیک، ئانگۆلا، کینیا و ئه‌لجه‌زایر ده‌ستیان به‌ته‌واویی ئاواڵه‌بوو، ته‌نانه‌ت له‌ ئه‌فریقای باشووری ئاپارتایدی حکومه‌تی سپی پێسته‌کان، ده‌سه‌ڵاتی کلۆنیالیستی پێکهێنابوو و مستعمراتی سه‌نعه‌تی بۆ به‌رهه‌می ژێرخانی ئابووریی گو‌شارێکی وه‌هایان هێنابوو که ‌ته‌نانه‌ت بۆیان گرینگ نه‌بوو چۆنیه‌تی باری بژیویان و‌ ته‌نانه‌ت مان و نه‌مانیان ئه‌وه‌ی که‌ بۆ ئه‌وان گرینگ بوو به‌رهه‌می رۆن، خورما، قاوه‌، کاکائۆ و کائوچۆ بوو که‌ له‌ژێر چاودیریی کومپانیه‌کانی ئوروپایی دابوون.

شاعیری به‌ناوبانگی ئینگلیزی (رودیارد کیپلینگ ١٨٦٥، ١٩٣٦) له‌ یه‌کێک له‌ به‌یته‌شیعره‌کانی خۆیدا ده‌نوسێت: به‌رپرسیاره‌تیی مه‌زنی سپی پێستان هه‌تا ئه‌وراده‌یه‌ که‌ هه‌ڵگری په‌یامی ئازادیی بن و جاڕ لێبده‌ن و شارستانیه‌تی ئوروپایی په‌ره‌پێبده‌ن، بڕۆنه‌ ناو میلله‌تانی وه‌کو نیوه‌شه‌یتانن یان مێشکیان وه‌کو منداڵه.‌

له‌ به‌شی ئوروپا ململانێی تیۆری فکری له‌ دوای په‌ره‌سه‌ندنی سیستمی سه‌نعه‌تی و شه‌ڕی چینایه‌تیی پراکتیک ده‌کرێ. ‌له‌ سه‌رده‌می رێنسانسه‌وه‌‌ كه‌ له‌ناو ئوروپا و سێ ده‌سه‌ڵاتی وه‌کو ئاڵمان، بریتانیا و فه‌رانسه‌ شۆڕشی چینایه‌تیی سه‌ریهه‌ڵدا، بۆ هه‌رچی زیاتری ده‌سه‌ڵاتی خۆیان په‌لاماری وڵاتانی ژێرده‌ستی مستعمراتی یه‌کیان دا. له‌ ئانیکاتیشدا له‌ناو وڵاتی خۆیان كێشه‌ی چینایه‌تیی رۆژ له‌گه‌ڵ رۆژ په‌ره‌ی ده‌ستاند، له‌ژێر ناوی سیستمی فیۆدالی خاوه‌ن مڵک و ‌زه‌مینداری گه‌وره‌ که‌ ده‌توانین بڵێین کۆنترۆڵی ناوچه‌کانی هه‌رێم و سنووری تایبه‌تیی ده‌سه‌ڵاتی خۆیان هه‌بوو له‌ژێر ناوی فیدراڵ و هه‌ر هه‌رێمێك فیدراڵی خاوه‌ن باج و گومرکی تایبه‌تیی خۆیان بوون و هه‌ر هه‌رێمێکی فیدراڵی سه‌ربه‌خۆ بوون. له‌ که‌شوهه‌وایه‌کی وه‌هادا له‌ ئاڵمانیا کارل مارکس و به‌ پشتیوانیی فریدریش ئه‌نگلس تیۆری کاپیتالیزم (سه‌رمایه‌داریی)ی داڕشت، بۆ ئه‌وه‌یکه‌ بتوانن له‌ چوارچێوی بیرۆکه‌ی نه‌ته‌وه‌یی سیستمی سه‌رمایه‌داریی سه‌نتراڵی و به‌پێی پێکهاته‌ و تایبه‌تمندیی کولتوری که‌ بتوانن له‌ چوارچیوه‌ی سنووری تایبه‌ت به‌ وڵاتی خۆیان کاری بۆ بکه‌ن.‌ داڕشتنی ئه‌م تیۆره‌ فکرییه‌ بوو به‌ هۆکاری داڕشتنی تیۆری فکریی نژادپه‌رستی و نه‌ته‌وه‌په‌رستی له‌ژێر ناوی نازیزم و‌ فاشیزم. هه‌روه‌ها له‌ به‌را‌مبه‌ر ئه‌م ئیدیۆلۆژیانه‌دا له‌لایه‌ن نیچه‌وه‌ تیۆری پوچگه‌رایی هێنایه‌ئاراوه‌، واته‌ له‌به‌رامبه‌ر‌ هه‌ر ئیدیۆلۆژییه‌کدا ئیدیۆلۆژیی نوێ ده‌هاته‌ئاراوه.‌ واته‌ تێز و ئانتیتێز، سه‌نتێز پێک دێنێت. لێره‌دا به‌رژه‌وه‌ندیی نه‌ته‌وه‌یی له‌ چوارچێوه‌ی سنووری تایبه‌ت به‌ وڵات ده‌گاته‌ راده‌یه‌ک که‌ قه‌یرانی شه‌ڕی یه‌که‌می جیهانیی لێکه‌وته‌وه‌ ئه‌ویش به‌ بیانووی تیرۆری وه‌لیعه‌هدی ئوتریش که‌ ده‌وڵه‌تی ئاڵمان کردیه‌ بیانویه‌ک بۆ هێرش کردنه‌سه‌ر فه‌ڕانسه‌ و بریتانیا. له‌م شه‌ڕه‌دا ئه‌وه‌ی بۆ ٢ به‌ره‌ی موته‌حدین و به‌ره‌ی موتفقین گرینگ بوو ده‌ستبه‌سه‌رداگرتنی کانزای نه‌وت و گاز بوو که‌ له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناڤین به‌ده‌ست ده‌هات.

به‌ڵام لێره‌دا ده‌بی ئاماژه‌ به‌ ٢ وڵات بکه‌ین یه‌که‌م وڵاتی تزاری رووسیه ‌و دوهه‌م وڵاتی عوسمانی که‌ به‌ دابه‌شکردنی بۆ چه‌ند وڵات و دروستبونی ده‌وله‌ت - نه‌ته‌وه‌ی تورک توانیان ده‌سه‌ڵاتی خۆیان داسه‌پێنن، به‌ڵام له‌ به‌رامبه‌ر به‌ وڵاتێکی وه‌کو رووسیه‌‌ ده‌توانین بڵێین ته‌نیا ١ به‌ش له‌ ٣ به‌شی دونیای له‌ ژێرده‌سه‌ت دایه، به‌ مه‌ترسییه‌کی گه‌وره‌یان ده‌زانی له‌پێناو به‌رژه‌وه‌ندیی خۆیاندا، هه‌ربۆیه‌ش وڵاتانی رۆژئاوا له‌به‌رامبه‌ر ده‌ ده‌وڵه‌تی رووسیه‌دا، یه‌ک هه‌ڵوێست بوون که‌ رووسیه‌ ده‌ستی به‌ ئاوه‌کانی گه‌رمی که‌نداو و‌ ده‌ریای سپی نه‌گات. له‌ به‌رامبه‌ر‌ به‌ده‌ستهێنانی کانزای وه‌کو نه‌وت و گاز، پشتێنده‌ی هارتله‌ند و رمیله‌ندیان به‌ته‌واویی پاراست که‌ کوردستانیش به‌شێک بوو له‌م پشتێنده‌.

هه‌ر وه‌کو باسم کرد له‌ سه‌ره‌وه‌ داڕشتنی تیۆری کاپیتالیزم به‌واتای‌ یه‌گرتنی ویلایه‌ته‌کانی فیدراڵی له‌ژێر چه‌تری ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندیی له‌ ئاڵمان، بوو به‌ هۆی بیرۆکه‌ی فکری نژادپه‌رستانه‌ وه‌کو نازیزم. له‌ ئانیکات به‌هۆی بیرۆکه‌ی فکری کاپیتالیزم (مارکسیسم) و دانانی بنچینه‌ی ئیدیۆلۆژیی باوه‌ڕی ماتریالیزمی دیالکتیک له‌ ئاکامدا ئیدیۆلۆژیی کومونیزم سه‌ریهه‌ڵدا که‌ یه‌کێک له‌ خوێندکارانی رووسی به‌ ناوی ویلادمیر ئۆلیانۆف ئیلینج "لنین" که‌وته‌ ژێر کاریگه‌ریی ئه‌م ئیدیۆلۆژییه‌ و رێبه‌رایه‌تیی ئه‌م فکره‌ی‌ به‌ ئه‌ستۆ گرت. به‌ پشتیوانیی بریتانیا و‌ ئاڵمان بۆ هه‌ره‌سهێنانی ده‌سه‌ڵاتی تزاری روسیه‌ بۆ به‌ڕێوه‌بردنی ئیدیۆلۆژیی کومونیزم ٢ شوعار وه‌کو دروشمی سه‌ره‌کی هاته‌ ئاراوه.‌ له‌ روانگه‌ی کاپیتالیزمدا (مارکسیزم) دروشمی ( ئۆف یونایتد) واته‌ نا‌ بۆ بیرۆکه‌ی نه‌ته‌وه‌یی. له‌ هه‌مانکاتدا ‌ماتریالیزمی دیالیکتیک بوو به‌ هه‌ڵگری درووشمی نا‌ بۆ دین (دین ئه‌فیۆنی کۆمه‌ڵگایه‌). ئه‌م دو درووشمه‌ بوون به‌ سه‌مبولی بیرۆکه‌ی کومونیزم که‌ ده‌توانین بڵێین دین خۆی له‌ بنه‌ڕه‌تدا جه‌وهه‌ری زاتی مرۆڤه‌ و نه‌ته‌وه‌ی جه‌وهه‌ری فه‌رهه‌نگی هه‌ر مروڤیکه‌ وه‌کو ناسنامه‌ له‌ بیرۆکه‌ی کومونیزم. ئه‌م ٢ جه‌وهه‌ری سه‌ره‌کییه‌ له‌ مرۆڤدا پێشێل کرا. ته‌نیا مرۆڤیان وه‌کو ئامرازی به‌رهه‌مهێنان به‌کار هێنا (ئه‌گه‌ر ئێمه‌ ٢ کارگه‌ی دروستکردنی پێچومۆره‌ بۆ نمونه‌ بێنینه‌وه،‌ یه‌کیان پێچومۆره‌ی پۆڵا دروست ده‌کات و ئه‌وه‌ی دیکه‌یان پێچومۆره‌ی پلاستیک. ئاوامان دێته‌به‌رچاو واته‌ وڵاتانی رۆژئاوا کارگه‌ی پێچومۆره‌ی پلاستیکیان ره‌وانه‌ی رووسییه‌ کردووه‌ و ئه‌سڵی کارگه‌ی پۆڵایان بۆخۆیان راگرت). هه‌ڵبه‌ت له‌ چوارچێوه‌ی کاپیتالیزم له‌ ئوروپا له‌سه‌ر بنه‌مای به‌سوسیالیزه‌کردن، پێکهێنانی کۆمه‌ڵگای دیموکراتی و‌ به‌شداریی کومه‌ڵگا له‌ بواره‌کانی ژێرخانی ئابووریی و کێبه‌رکێ له‌ بواری سه‌نعه‌تی، هه‌م وزه‌یه‌کیان به‌خشی به‌ کومه‌ڵگا و هه‌م له‌ ململانێ دابن بۆ به‌رهه‌مهێنانی که‌لوپه‌لی نوێ. شۆڕشی مارکسیزم به ‌سه‌رکه‌دایه‌تیی لێنین پێی نایه‌ قۆناخێکی نوێ. له‌ ساڵی ١٩١٧ به‌ دوای رووخانی ده‌سه‌ڵاتی تزاری روسیه‌ و قه‌تڵوعامی ته‌واوی بنه‌ماڵه‌ی تزاری، ته‌نانه‌ت ره‌حم به‌ منداڵی تازه‌له‌دایک بووشیان نه‌ده‌کرد. له‌م نێوانه‌دا به‌شێک له‌ وڵاتانی باکووری رۆژهه‌ڵاتی که‌وتنه‌ (بلوکی شه‌ڕق و سه‌رقاڵی گۆڕینی سیستمی ده‌سه‌ڵاتی سه‌نتڕاڵی بوون به‌ ناوی شۆڕشی کومونیستیه‌وه.‌ له‌لایه‌کی دیکه‌وه‌ هه‌ر له‌و ساڵانه‌ شه‌ڕی یه‌که‌می جیهانیی ده‌ستی پێکرد. ده‌توانین بڵێین شه‌ڕی یه‌که‌می جیهانی خۆی هه‌وێنی شه‌ڕی دوهه‌می جیهانیی بوو له‌ وڵاتانی رۆژئاوادا. له‌ به‌ره‌ی بلوکی شه‌ڕقدا له‌ پاش نه‌مانی لێنین ژۆزێف ئیستالین رێبه‌رایه‌تیی بیرۆکه‌ی کمونیزمی گرتبووه‌ ده‌ست. له‌ ئاکامی شه‌ڕی یه‌که‌م و دووهه‌می جیهانیدا ده‌توانین بڵێین که‌ زیاتر له‌ ٢٠ میلیۆن بوونه‌ قوربانیی ئه‌م شه‌ڕه‌ و زیاتر له‌ ده‌یان ملیۆن په‌ککه‌وته‌ و بریندار و ئاواره‌ بوونی زیاتر له‌ سه‌دان میلیۆن. له‌پاش شه‌ڕی یه‌که‌م و دووهه‌م وڵاتی روسیه‌ وه‌کو وڵاتێکی کومونیستیی به‌ وه‌رگرتنی ئیمتیازی باڵکان که‌وته‌ بوارێکی دیکه‌وه‌ که‌ ده‌توانین بڵێین له‌ سه‌رده‌می ئیستالین ده‌سه‌ڵاتی سه‌نتراڵی بوو به‌ دیکتاتوڕێک که‌ زیاتر‌ له‌ ١٥ میلیۆن له‌ژێر ناوی بیرو باوه‌ڕ و هه‌ستی نه‌ته‌وه‌یی قه‌تڵوعام کران و له‌ زیندانه‌کانی سیبری له‌ سه‌رمادا ره‌ق هه‌ڵاتن. له‌ ناو ئوروپادا وه‌کو باسمان کرد ئه‌مریکا به‌ هۆی شوێنی ئیستراتیژیی خۆی هه‌م دوور بوو له‌ مه‌یدانه‌کانی شه‌ڕ و هه‌م توانیی له‌ شه‌ڕی یه‌که‌می جیهانیدا باوه‌شی ئاواڵه‌ بکات بۆ زۆربه‌ی که‌سانی سه‌رمایه‌دار و که‌سانی پسپۆڕ و‌ مێشکی کارا، ئه‌وه‌ بوو به‌هۆی که‌ له‌ باری ئابوورییه‌وه‌ ببێت به‌ وڵاتێکی به‌هێز، به‌تایبه‌ت که‌ بو به‌ خاوه‌نی وزه‌ی ناوکی که‌ پسپۆڕانی یه‌هودیی پڕۆژه‌ی چه‌کی ئه‌تومیان دا به‌ ئه‌مریکا وه‌کو ئه‌لبێرت ئه‌نشته‌ین و‌ هاوڕێیانی که‌ ئه‌مه‌ بوو به‌هۆی تۆڕه‌یی ده‌وڵه‌تی ئاڵمان سه‌باره‌ت به‌ قه‌تڵوعامی یه‌هودیه‌کان له‌ ئاڵمانیا که‌ له‌ کوره‌ی ئاگردا ده‌یانسوتاندن. له‌ پاش به‌کارهێنانی چه‌کی ئه‌تۆمی له‌ سه‌رده‌می سه‌رۆکۆماریی ئه‌مریکا، ترومه‌ن له‌ هیروشیما و‌ ناکازاکی به‌ سه‌دان هه‌زار بونه‌ قوربانیی و بوو به‌ هۆی مه‌ترسیه‌کی گه‌وره‌ له‌ ئاست دونیاداو بوو به‌هۆی کۆتایی شه‌ڕی دوهه‌می جیهانی. له‌ ئانیکاتدا بوو به‌ شکستی ده‌سه‌ڵاتی نازیزم و فاشیزم. کاتێ به‌ره‌ی‌ موتفه‌فقین له‌ برلیندا هه‌ریه‌ک لایه‌نکی شاریان به‌ده‌سته‌وه‌ بوو، له‌سه‌ر بڕێک ناکۆکیی بڕیاریاندا دیوارێک له‌ناو شاری بێرلین بکێشن و بیکه‌ن به‌ دووبه‌شی بلوکی شه‌ڕق و بلۆکی غه‌رب. ئه‌مه‌ش له‌ کاتێکدا که‌ به‌سه‌دان میلیۆن ئاواره‌ له‌ سه‌رانسه‌ری دونیا که‌ ببووه‌ گرفتی سه‌ره‌کیی له‌ناو وڵاتانێکی که‌ راسته‌وخۆ له‌ جه‌رگه‌ی شه‌ڕدابوون. له‌چه‌ند لاوه‌ یه‌که‌م دابڕانی ملیۆنان بنه‌ماڵه‌ له‌یه‌ک به‌ هۆی برسییه‌تی و ئاسه‌واری شه‌ڕ. هه‌روه‌ها ژنان که‌ قوربانیی سه‌ره‌کیی بوون، به‌هۆی ده‌ستدرێژیی سێکسی ببون به‌ خاوه‌نی منداڵ له‌گه‌ل سه‌ربازانی هێزی داگیرکاره‌وه. هه‌ر‌ به‌م بۆنه‌یه‌وه‌ له‌ ١٠ی دیسامبری ساڵی ١٩٤٨ رێکخراوی نه‌ته‌وه‌یه‌کگرتووه‌کان جاڕنامه‌ی گردونی مافی مروفیان داڕشت.‌ هه‌ڵبه‌ت ئه‌م جاڕنامه‌یه‌ له‌ کاتێکدایه‌ که‌ به‌شێکی زۆر له‌ وڵاتانی ئوروپا و ئاسیا وه‌کو پسپۆڕ و‌ سه‌رمایه‌دار له‌ هێمنایه‌تیی وڵاتی ئه‌مریکادا تازه‌ سه‌قامگیر ببوون و ئه‌مریکا به‌ قازانجی خۆی ته‌واوی کرد. به‌پێی ده‌قی ئه‌م جاڕنامه‌یه ئه‌مریکا هه‌م بوو به‌ خاوه‌نی چه‌کی ئه‌تۆمی و‌ هه‌م بوو به‌ وڵاتێکی کاپیتالیست له‌بواری سه‌رمایه‌وه.‌

له‌ ئانیکاتدا وه‌کو هێزی ده‌ریایی و به‌ وه‌رگرتنی باج له‌ وڵاتانی بریتانیا و هه‌م بو پاراستنی هێڵی پشتێنده‌ی هارتله‌ند و ریمله‌ند له ‌رۆژهه‌ڵاتی ناڤین له ‌ئیراندا سه‌قامگیر بوو و بوو به پشتیوانێکی به‌هێز بۆ وڵاتانی به‌رژه‌وه‌ندخواز له‌ بواری بازرگانیی ده‌ریایی و سه‌نعه‌تی و بازاڕی مه‌سه‌رفدا.
له‌ ته‌وه‌ری ئه‌م باسه‌ بۆ به‌شی ئاسیایی، له‌ وتاری پێشوودا " له‌ شاراوه‌کانی سه‌ده‌ی رابوردوو له‌ سه‌ر تیۆری هارتله‌ند و ریمله‌ند" بڕێکمان شیکرده‌وه‌.

١. تیۆریی هارتله‌ند له‌ لایه‌ن سێرهاڵفۆرد مه‌کیندر
٢. تیۆریی‌ هێزی ده‌ریایی له‌لایه‌ن ئالفرێد تایرماهان
٣. ‌تیۆریی ریمله‌ند له‌لایه‌ن نیکۆڵاس ئیسپایکمه‌ن
٤. تیۆریی پێکهاته‌ی ژیۆپۆلیتیکی جیهان له‌لایه‌ن سئول بی کوهن
٥. تیۆریی هیلالی هیلکه‌یی له‌لایه‌ن جێفری که‌مپ
به‌شێک له‌ رووداوه‌کانی سه‌رده‌می شه‌ڕی سارد و چه‌کی ئه‌تۆمی هیدرۆژێنی و بالستیک، کروز، ساڵت، فسفوری، کیمیایی، خوشه‌یی، ناپاڵم کولاهه‌کی ئه‌تومی...

له‌ ناو شه‌ڕی دووهه‌می جیهانی له‌ نێوان ئه‌مریکا و ژاپون و روسیه‌دا، ئه‌مریکا ویستی که‌ شه‌ڕه‌که‌ به‌ قازانجی خۆی ته‌واو بکات. له‌ رۆژی دوشه‌ممه‌ ساعه‌ت ٨ ،15 چرکه‌، رۆژی 6ی مانگی ئوت، ساڵی ١٩٤٥ یه‌که‌م بۆمبی ئه‌تومی له‌ بلیندایی ٥٧٦ ئاسمانه‌وه‌ به‌ردرایه‌وه‌ که‌ به‌رینی کاریگه‌ری ئه‌م بۆمبه‌ زیاتر له‌ ١٥٠٠ میتری بازنه‌ی له‌خۆده‌گرت. ناوی ئه‌م بومبه‌ ( کوره‌که‌ Little Boy) بوو که‌ بومب هاوێژێک به‌ ناوی (ئانولا گی Enola Gay) خستیه‌ خواره‌وه‌. دوای ٢ روژ که‌ به‌ فه‌رمانی هیری ترومه‌ن قه‌راربوو له ‌شاری کوکورا بیخه‌نه‌خواری به‌ڵام به‌ هۆی ناله‌باریی که‌شوهه‌وا و هێزی به‌رگریی ژاپۆن نه‌یانتوانی له‌وێ که‌ شوێنی چه‌ک و ته‌قه‌مه‌نیی بوو به‌ڵام به‌ سه‌ر شاری ناکازاکی به‌ریان داوه‌. کاریگه‌ریی ئه‌م ٢ بۆمبه‌ که‌ خه‌ڵکی سڤیل به‌ئانج گیرابوو زیاتر له‌ ٢٢٠٠٠٠ که‌س بوونه‌ قوربانیی. ئه‌م شه‌ڕه‌ له‌ چرکه‌ساتێکدا و ته‌نانه‌ت ئاسه‌واری به‌جێماوی رادیۆئه‌کتیو ئێستاش کاریگه‌ریی له‌ زه‌وی و زار و ‌ژینگه‌دا ماوه.‌

heri-trumen.jpg
هیری ترومن

hiroshima.jpg
هیرۆشیما

nakazaki.jpg
ناکازاکی

١. له‌ ساڵی ١٩٤٥،‌ پاش کۆتاییهاتنی شه‌ڕی دووهه‌می جیهانی، هه‌رچه‌ند ئه‌مریکا و‌ سۆڤیه‌ت له‌ به‌ره‌یه‌کی شه‌ڕ دابوون بوون، به‌ڵام سه‌باره‌ت به‌ ده‌ستکه‌وته‌کانیان له‌سه‌ر بریاڕنامه‌ی یالتا، ئه‌مریکا و سۆڤیه‌ت سه‌باره‌ت به‌ ئاڵمانیا کۆبونه‌وه.‌

٢. له‌ ساڵی ١٩٤٥ داگیرکرانی ئازه‌ربایجانی رۆژهه‌ڵات و‌ ئازه‌ربایجانی رۆژئاوا له‌ ئێران به‌ده‌ستی هێزه‌کانی ده‌وڵه‌تی سۆڤیه‌ت و دروستکردنی کۆماری فرقه‌ی ئازه‌ربایجان له‌ ته‌ورێز و‌ پاشان راگه‌یاندنی کۆماری کوردستان له‌لایه‌ن پێشه‌وا قازی موحه‌مه‌د له‌ ساڵی ١٩٤٦ که‌ ته‌مه‌نی ئه‌م کۆماره‌ ته‌نیا ١١ مانگ بوو، به‌ڵام کاردانه‌وه‌ی سیاسیی رۆژهه‌ڵاتی ناڤینی بڕێک راچڵه‌کاند.

٣. له‌ ساڵی ١٩٤٦ سه‌رۆک وه‌زیری بریتانیا فالتون له‌ په‌یامێکدا له‌ ئه‌یاله‌تی میسوری له‌ شاری چرچیل رایگه‌یاند که‌ کومونیسته‌کان په‌رده‌یه‌کی پوڵایینیان به‌سه‌ر سنووره‌کانی ئوروپادا كێشاوه.‌

٤. له‌ ساڵی ١٩٤٧ هه‌ری ترومه‌ن سه‌رۆک کۆماری ئه‌مریکا کوتی که‌ ده‌بێ ئه‌مریکا رێگربێت له‌ په‌ره‌سه‌ندنی کومو‌نیزم.

٥. له‌ ساڵی ١٩٤٨ ئه‌مریکا و ئوروپا به‌هۆی پردێکی هه‌وایی خوارده‌مه‌نی و سووته‌مه‌نییان دابینده‌کرد. کاتێ که‌ سوپای سۆڤیه‌ت بێرلینی رۆژئاوای ئاڵمانیان گه‌مارۆ دابوو.

٦. ١٠دسامبری ساڵی ١٩٤٨ رێکخراوی نه‌ته‌وه‌یه‌کگرتووه‌کان جاڕنامه‌ی گردونیی مافی مرۆڤ راگه‌یاند.

٧. له‌ساڵی ١٩٤٩ په‌یمانی ئاتلانتیکی باکووری (ناتۆ) پێکدیت، له‌ هه‌مان ساڵدا ده‌وڵه‌تی سۆڤیه‌ت یه‌که‌م بۆمبی ئه‌تۆمیی تاقی ده‌کاته‌وه‌، هاوکات ده‌وڵه‌تی چین ده‌وڵه‌تی کومونیستی به‌ سه‌رکردایه‌تیی مائوتسه‌ دوه‌ن راده‌گه‌یه‌نێت.

٨. له‌ ساڵی ١٩٥٠ شه‌ڕی کۆریا‌ له‌سه‌رده‌می جۆزێف مه‌ک کارتی ئاشکرا ده‌بێت و نفوزی کومونیسته‌کانیش له‌و ناوچه‌یه‌ په‌ره‌ده‌ستێنێ.

٩. له‌ ساڵی ١٩٥٢ ئه‌مریکا بۆمبی هیدرۆژێنی تاقی ده‌کاته‌وه

١٠. له‌ ساڵی ١٩٥٣ ژوزێف ئیستالین ده‌مرێت و‌ له‌ هه‌مان ساڵدا کوتایی به‌ شه‌ڕی کۆریا‌ دێت.

١١. له‌ ساڵی ١٩٥٥ په‌یمانی وه‌رشۆ به‌ هاوپه‌یمانانی وڵاتانی کومونیستی پێک دێت.

١٢. له‌ ساڵی ١٩٥٦ له‌ سه‌رده‌می خۆرشچێف ئه‌رته‌شی سۆڤیه‌ت شۆڕشی نیکیتا له‌مه‌جارستان سه‌رکوت ده‌که‌ن و له‌ ئانیکات نهێنیه‌کانی جینایه‌تی سه‌رده‌می ئیستالین ئاشکرا ده‌کرێت.

١٣. له‌ ساڵی ١٩٦٠ جان ئف کندی ده‌بێته‌ سه‌رۆککۆماری ئه‌مریکا و له‌ هه‌مان ساڵدا فڕۆکه‌ی سیخوڕیی ئه‌مریکا (ئیو ٢) له‌ سه‌ر ئاسمانی سۆڤیه‌ت ده‌یخرێته‌‌ خوارێ.

١٤. له‌ ساڵی ١٩٦١ هێرشی کوبا له‌ که‌نداوی (به‌رازه‌ ده‌ریاییه‌کان) شكست ده‌خوات و له‌ هه‌مان ساڵدا بێرلین به‌ دیوار ده‌کرێت به‌ دوو به‌شه‌وه‌.

١٥. له‌ ساڵی ١٩٦٢ له‌ نێوان ئه‌مریکا و ده‌وڵه‌تی سۆڤیه‌ت به‌ پێی به‌ڵینامه‌ بڕیاری راگرتنی تاقیکردنه‌وه‌ی چه‌کی ئه‌تؤمی له‌بۆشایی ئاسمان ده‌رده‌که‌ن، له‌ هه‌مان ساڵدا ده‌وڵه‌تی ‌چین بۆمبێکی ئه‌تۆمی تاقی ده‌کاته‌وه‌. هاوکات جان ئیف کندی تیرۆر ده‌کرێت.

١٦. له‌ ساڵی ١٩٦٤ خۆریشچیف له‌‌سه‌ر پۆستی سه‌رۆکایه‌تیی لاده‌برێت.

١٧. له‌ ساڵی ١٩٦٥ هێزه‌کانی ئه‌مریکا ده‌چنه‌ ناو خاکی وییه‌تنامه‌وه.‌

١٨. له‌ ساڵی ١٩٦٨ ده‌وڵه‌تی چێک ئۆسلۆڤالی له‌ ژێر ناوی به‌هاری پراگ هه‌وڵ ده‌دا له‌ ده‌وڵه‌تی کومونیزم رزگاریان بێت و له‌ هه‌مانکات چێک ئۆسلۆڤاکی ده‌که‌وێته‌ به‌ په‌لاماری هێزی هاوپه‌یمانی نیزامی وه‌رشۆ.

١٩. له‌ساڵی ١٩٧١ ریچارد نیکسون سه‌رۆک کۆماری ئه‌مریکا له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تی کومونیستی چین له‌ په‌کین و‌ سه‌رۆکی ئه‌و وڵاته‌ کۆده‌بنه‌وه‌.
٢٠. له‌ ساڵی ١٩٧٢ بڕیارنامه‌ی نیزامی ئه‌مریکا و سۆڤیه‌ت بۆ سنووردارکردنی چه‌کی ئیستراتیژیکی (له‌ژێر ناوی په‌یمانی ساڵت) پێکدێن و ویه‌تنام ده‌کرێت به‌ ٢ به‌ش و هێزی نیزامی ئه‌مریکا پاشه‌کشه‌ ده‌کات له‌ ویه‌تنام.

٢١. له‌ ساڵی ١٩٧٥ کومونیسته‌کان له‌ ویه‌تنام، کامبۆج و لائۆس ده‌سه‌ڵاتیان به‌ده‌سته‌وه‌ گرت.

٢٢. له‌ ساڵی ١٩٧٩ هێزی نیزامی سۆڤیه‌ت ئه‌فغانستانی داگیرکرد له‌به‌ر ئه‌وه‌ی که‌ هێزی کومونیست له‌ ئاستێکی لاواز دابوو، به‌م داگیرکاریه‌ ده‌یویست په‌ره‌ده‌پوشیی له‌ داڕمانی بیروڕا‌ی ده‌سه‌ڵاتی کومونیستی بکات. هه‌ڵبه‌ت ده‌توانین بڵێین که‌ ده‌سه‌ڵاتی پاشایه‌تیی زاهیرشا رووخا و ده‌سه‌ڵاتی عه‌شایری هاته‌ مه‌یدانه‌وه‌ و‌ له‌پاشان ده‌سه‌ڵاتی ئیسلامیه‌کان به‌پشتیوانیی وڵاتانی رۆژئاوا و ئه‌مریکا هاته‌ سه‌ر ده‌سه‌ڵات.

٢٣. له‌ ساڵی ١٩٧٩ له‌ به‌رامبه‌ر‌ ده‌سه‌ڵاتی ده‌ستنیشانکراوی ره‌زا په‌هله‌وی، محه‌مه‌دره‌زای کوڕی له‌ لایه‌ن بریتانیاوه‌ و ناڕه‌زایه‌تی جه‌ماوه‌ریی له‌ سه‌رانسه‌ری ئێران بوو به‌هۆی گؤڕینی رژیمی پاشایه‌تی و به‌ فریودانی خه‌ڵکی ئێران له‌سه‌ر هه‌ڵبژاردن ته‌نیا له‌ ٢ وه‌ڵامدا "ئه‌رێ یان نا" له‌ ژێر ناوی ئه‌وه‌ی که‌ ده‌نگده‌ریان ناچارکرد، چونکه‌ %٩٥ موسوڵمانن بڵێن ئه‌رێ و به‌م شێوه‌یه‌ ده‌سه‌ڵاتی ئایینی به‌ ناوی کۆماری ئیسلامی هاته‌ گوڕه‌پانی ده‌سه‌ڵاته‌وه‌.

٢٤. له‌ ساڵی ١٩٨٠ به‌ سه‌رۆکایه‌تی لیخ والسا وه‌کو بزووتنه‌وی هاوبه‌شی گه‌ل له‌ له‌هستان له‌ به‌رامبه‌ر کومونیسته‌کاندا له‌ کێبه‌رکێ دابوون.

٢٥. له‌ ساڵی ١٩٨٣ دانانی چه‌کی ناوکی وه‌کو (مو‌شه‌کی کروز) له‌ ناو وڵاتانی ئوروپادا قۆناخێکی نوێ له‌ ئاست ئه‌م ململانێیه‌ دێته‌ ئار‌اوه.‌

٢٦. له‌ ساڵی ١٩٨٥ میخائیل گۆرباچۆف ده‌بێته‌ سه‌رۆک کۆماری سۆڤیه‌ت. سیاسه‌ته‌ نه‌رمونیانه‌کانی ئه‌و ده‌بێته‌ هۆی کۆتایی هاتنی شه‌ڕی سارد.

له‌ کاتێکدا ئه‌مریکا و سۆڤیه‌ت له‌ شه‌ڕی جیهانیدا له‌ به‌ره‌یه‌ک دابوون، به‌ڵام له‌ چوارچێوه‌ی سیاسی و ‌ئابووریی هه‌رچه‌ند که ‌ده‌سه‌ڵاتی سۆڤیه‌ت له‌ژیر فه‌رمانی ژوزێف ئیستالین ده‌سه‌ڵاتی سه‌رکه‌ردایه‌تی به‌ڕێوه‌ده‌چوو و له‌ ئانیکات به‌ ملیونان هاوڵاتیی به‌ زۆره‌ملی له‌ ئۆردوگاکان دژوارترین ژیانیان هه‌بوو و ته‌نانه‌ت زیندانیه‌کانیش له‌وپه‌ڕی ناله‌بارییدا ژیان و بیڕه‌حمانه‌ کاریان لێده‌کێشان، هه‌تا وایلێهات سۆڤیه‌ت به‌راستی بوو به‌ ده‌سه‌ڵاتێکی مه‌ترسیدار له‌ به‌رامبه‌ر وڵاتانی رۆژئاوا.

له‌سه‌رده‌می شه‌ڕی سارددا هه‌ر دوو ده‌سه‌ڵاتی ئه‌مریکا و سۆڤیه‌ت له‌ هه‌موو شێوازه‌کانی جاسوسیی له‌ به‌رامبه‌ر یه‌کتردا له‌ کێبه‌رکێ دابوون، وه‌کو دوربینی شاراوه، ئامێری تۆمارکردنی ده‌نگ.

zabti-dang-omar-inayati.jpg

ئه‌مه‌ نمونه‌یه‌کی ئه‌و سه‌رده‌می شه‌ڕی سارده‌، جانتای جاسوسی.
له‌ ده‌ستکه‌وته‌کانی سۆڤیه‌ت ده‌توانین بڵێین له‌ناو دڵی ئوروپادا توانی پێگه‌ی ده‌سه‌ڵاتی خۆی له‌ ژێر ناوی ده‌وڵه‌تانی کومونیستی په‌ره پێبدات وه‌کو‌ وڵاتانی بولغارستان، رۆمانی، چیکوسلوڤاکی و له‌هستان که‌ ئه‌م وڵاتانه‌ هه‌میشه‌ له‌ ژێر چاودێریی پۆلیسی شاراوه‌ی (ک گ ب) دابوون. له‌ به‌شێکی دیکه‌ ده‌وڵه‌تی ئاڵمانیان کرده‌ ٢ به‌ش، به‌شێکی وه‌به‌ر سۆڤیه‌ت که‌وت.

به‌ پێی ئه‌م نه‌خشه‌یه‌ که‌ به‌ دیواری پۆلایینی روسیه‌ ناوده‌برێت، سه‌ره‌ڕای وڵاتانی ئوروپای بلوکی شه‌ڕق له‌وڵاتانی وه‌کو ئاڵبانی و یوگسلاڤی و ته‌نانه‌ت چینی كومونیست ویه‌تنامی باکور و کوریای باکور... ده‌توانین به‌ ده‌سکه‌وته‌کانی روسیه‌یان دابنێین.

ململانێکانی شه‌ڕی سارد له‌ ساڵی ١٩٤٠ هه‌تا ساڵی ١٩٩٠ له‌وپه‌ڕی خۆیدابوو و له‌ نێوان ئه‌مریکا و سۆڤیه‌تدا له‌ هه‌موو بواره‌کان وه‌به‌رچاو ده‌که‌وت. ناکۆکیه‌کان ته‌نانه‌ت له‌ بواری نیزامی، ئیدیۆلۆژی، ده‌روونناسی، سیخوڕیی، وه‌رزش، چه‌کوچۆڵ و که‌ره‌سته‌ی نیزامی، له‌ بواری سه‌نعه‌ت و په‌ره‌پێدانی تێکنۆلۆژیی. ده‌توانین بڵێین که‌ له‌م ململانێ و کێبه‌رکێی ئاسمانییه‌دا خه‌رجێکی زۆر بۆ هێزی به‌رگری و کێبه‌رکێی چه‌کی ناوکی و چه‌ند شه‌ڕێکی نه‌خوازراو له‌ناو وڵاتانی ژێر ده‌سه‌ڵات بۆ ئه‌م وڵاته ‌زلهێزانه‌ گران ته‌واو بوو. هه‌رچه‌ند له‌م ململانێیه‌دا له‌نێوان ئه‌مریکا و‌ سۆڤیه‌ت راسته‌وخۆ شه‌ڕ رووینه‌دا، به‌ڵام له‌ناو وڵاتانی ژێر ده‌سه‌ڵات بوو به‌ به‌شێک‌ له‌ شه‌ڕی سارد.

shorawi.jpg

هه‌رچه‌ند که‌ ئه‌مریکا و‌ سۆڤیه‌ت له‌به‌رامبه‌ر ده‌سه‌ڵاتی نازیدا یه‌ک هه‌ڵوێست بوون به‌ڵام له‌ ئانیکات بۆ داڕشتنه‌وه‌ی شێوازی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی جیهان ناکۆک بوون و هه‌ر کام ده‌یانویست زیاتر خۆیان داسه‌پینن به‌سه‌ر دونیادا.

له‌دوای شه‌ڕی دوهه‌می جیهانیدا، ئه‌مریکا هه‌میشه‌ له‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌دابووه‌ که‌ ده‌سه‌ڵاتی کومونیست له‌ دونیادا که‌م کاته‌وه‌، به‌تایبه‌ت له‌ ئوروپای رۆژئاوا یان له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناڤین یان له‌ باشووری رۆژهه‌ڵاتی ناڤین وه‌کو پشتێنده‌یه‌ک له‌ به‌رامبه‌ر سۆڤیه‌ت.

ده‌توانین بڵێین که‌ گرینگترینی ئه‌م ململانێیه‌ یه‌که‌م دابه‌شکردنی ئاڵمان و‌ دانانی دیواری بێرلین، دووهه‌م شه‌ڕی کوریا، سێهه‌م ترس و دڵه‌راوکێی قه‌ڵغانی موشه‌کیی و شه‌ڕی کوبا، چواره‌م داگیرکاری ئه‌فغانستان و شه‌ڕی ئه‌فغانستان که‌ ببوونه‌ هۆکار بۆ هه‌ڵگیرسانی شه‌ڕێکی دیکه‌ له‌ جیهاندا و به‌کارهێنانی چه‌کی ناوکی ببووه‌ هۆی ترس و دڵه‌راوکێ له‌ جیهاندا.

omari-inayati-mushak.jpg

له‌ سێپتامبری ١٩٧٩ به‌ده‌سه‌ڵات گه‌یشتنی ئه‌فغانستان و له‌ ماوه‌ی داگیرکاری سۆڤیه‌ت له‌ ساڵه‌کانی ١٩٧٠دا له‌ ئه‌فغانستان کێشه‌کان ئاڵۆز بوو. له‌سه‌رده‌می میخاییل گۆرباچۆفدا له‌ ساڵه‌کانی ١٩٨٥ پێوه‌ندی نێوان زلهێزان به‌ره‌و باشیی چوو.

له‌ ساڵی ١٩٨٠ له‌ پشتیوانی تازه‌ پێگه‌یشتوی سۆڤیه‌ت کاردانه‌وه‌ی وای لێکه‌وته‌وه‌ که‌ زۆربه‌ی وڵاتانی رۆژئاوا یاریه‌کانی ئۆلۆمپیکیان ته‌حریم کرد و داگیرکاریی ئه‌فغانستان کاردانه‌وه‌ی له‌سه‌ر خه‌باتکارانی موجاهید دانا و رووبه‌رووی سۆڤیه‌ت بوونه‌وه. ‌هه‌ڵبه‌ت به‌پشتیوانیی ئه‌مریکا وه‌کو پشتێنده‌ی سه‌وز که‌ نزیک به‌ ٣٠٠ ملیاردی سه‌رمایه‌گوزاریی بۆ کرد، به‌هه‌موو که‌ره‌سته‌ی نیزامی و مادیه‌وه.‌

له‌ ساڵی ١٩٧٩ لایه‌کی دیکه‌وه‌ به‌ دامه‌زراندنی قه‌ڵغانی موشه‌کی (ئس ئس ٢٠) له‌ هۆله‌ند و دانانی ٥٠٠ موشه‌کی کروز له‌ ئاڵمانی رۆژئاوا کاردانه‌وی له‌ وڵاتانی رۆژئاوا ده‌ربڕینی ناڕه‌زایه‌تیی جه‌ماوه‌ری به‌دواوه‌‌بوو به‌ڵام دانوستانه‌کان بێئاکام مانه‌وه.‌

ته‌نانه‌ت به‌شێک له‌ لیبراله‌کانی کۆماریخواز له‌ سه‌رده‌می نیکسۆن و جیمی کارتێر که‌ له‌به‌رامبه‌ر روسیه‌دا هه‌ڵوێستیان گرت و پشتیوانی سیناتۆری شه‌ڕخوازیی به‌ناوی (هێنری ئیسکۆب جه‌کسون) ده‌کرد و زه‌ختیان له‌ کارتر ده‌کرد له‌ به‌رامبه‌ر به‌ سۆڤیه‌ت هه‌ڵوێست بگرێت.
له‌ کۆتایی شه‌ڕی سارد له‌ سه‌ر‌ده‌می گۆ‌رباچۆف له‌ساڵی ١٩٨٥ و ده‌توانین بڵێین سه‌ره‌تای داڕمانی سیاسه‌تی کۆمونیزم هه‌تاساڵی ١٩٩١ به‌ یه‌کجاری بوو.

له‌ روداوه‌ گرینگه‌کانی دوای شه‌ڕی سارد ده‌توانین ئاماژه‌ به‌ چه‌ند شت بکه‌ین.
١. کاردانه‌وی روداوی چرنوبل له ساڵی ١٩٨٦ سۆڤیه‌ت
٢. دارمانی دیواری برلین ساڵی ١٩٨٩ له‌ ئالمان
٣. به‌کار هینانی سیاسه‌تی گڵاسنوست و پرسترویکا
٤. نارزایه‌تی گشتی هیرشی سۆڤیه‌ت بو ئه‌فغانستان
٥. هه‌زینه‌ ئابوری روداوی چرنوبل له‌ سۆڤیه‌ت

له‌ ساڵی ١٩٨٥ له‌ ده‌وری دوهه‌می سه‌روکوماری ئه‌مریکا رونالد ریگان له‌ ژنیوو ساڵی ١٩٨٦ له‌ گه‌ل گورباچوف دانیشتن کرا و بو به‌ هوی سه‌رسورمانی گشتی.

ده‌توانین بلین که‌ هه‌زینه‌ی ته‌سلیحاتی شه‌ڕ له‌ سه‌رده‌می شه‌ڕی سارد له‌ لایه‌ک و په‌ره‌سه‌ندنی داخوازیی کومه‌ڵێک هاریکاریی ده‌ره‌کی و نیزامی له‌ لایه‌ن هاوپه‌یمانانی سوسیالیسته‌کان له‌لایه‌ک و هه‌وڵدانی باری ئابووری گوشاری خستبووه‌ سه‌ر گۆرباچؤف و پێگه‌ی به‌ره‌و لاوازیی بردبوو.

له‌ساڵی ١٩٨٩ وڵاته‌ کومونیسته‌کان یه‌ک له‌دوای یه‌ک رووخان و گۆڕانکاریی بنه‌ره‌تیی له‌ وڵاتانی بولغارستان، مه‌جارستان و لهستان و سه‌ربه‌خۆیی خۆیان به‌ده‌ستهێنا. رێپێوانی جه‌ماوه‌ریی له‌ ئاڵمانی رۆژئاوا و چیکۆسلۆ‌ڤاکی بوو به‌هۆی رووخانی کومونیسته‌کان و راپه‌رینی جه‌ماوه‌ریی بوو به‌هۆکاری ده‌سه‌ڵاتی رۆمانی و له‌ هه‌مان ساڵدا دیواری بێرلین روخێندرا و چائوشیسکو له‌ هه‌مان ساڵ ئیعدام کرا، واته‌ له‌ ٢٥ دیسامبری ١٩٨٩.

mushak-omar-inayate.jpg

رووخانی ده‌وڵه‌تی سۆڤیه‌ت بوو به‌هۆی که‌مبوونه‌وه‌ی شه‌ڕی وڵاتان و بوو به ‌هۆکاری ئه‌وه‌ی که‌ رێژه‌ی‌ په‌نابه‌ران به‌ره‌و وڵاتانی رۆژئاوا زۆر زیاد بکات.

لێره‌دا ده‌مانه‌وێت له‌رونگه‌ی ململانێی چه‌ک و چۆڵ له‌ نێوان ئه‌مریکا و سۆڤیه‌ت بڕێک زیاتر وردبینه‌وه‌ که‌ کاره‌ساته‌کانی شه‌ڕی سارد چ کاردانه‌ویه‌کی هه‌بووه‌ له‌ ئاست دونیا و رۆژهه‌ڵاتی ناڤیندا. هه‌ر چه‌ند که‌ کومونیزم له‌ به‌رامبه‌ر‌ فاشیزم خۆی له‌به‌ره‌ی موته‌فقین و ئیمپریالیزم و لیبرالیزمدا یه‌کیان گرتبوو به‌ڵام له‌پاش کوتاییهاتنی شه‌ڕی دووهه‌می جیهانی له‌سه‌ر چۆنیه‌تی ده‌سه‌ڵات که‌وتنه‌ به‌ری به‌رامبه‌ر به‌یه‌ک و له‌ پێناو مه‌سله‌حه‌تی سیاسی له‌ ململانێ دابوون. نمونه‌ی هه‌ره‌ به‌رچاو له‌ ساڵی ١٩٤٥ کاتێ که‌ روسیه‌ ته‌واویه‌تی خاکی ئازه‌ربایجانی ئێرانی داگیر کرد نه‌یده‌ویست بڕواته‌ده‌رێ. هه‌روه‌ها ناکۆکی له‌سه‌ر به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی ئاڵمانی شکست خواردو و شه‌ڕی ناوخۆیی یۆنان و گوشاری سۆڤیه‌ت له‌سه‌ر یونان و کێشه‌ی ته‌نگه‌ی داردانێل و بسفور ئه‌م خاڵانه‌ بوون به‌هۆی هه‌رچی زیاتری ناکۆکی له‌ نێوان ئه‌مریکا و وڵاتانی رۆژئاوا له‌ به‌ره‌یه‌ک و سۆڤیه‌ت و وڵاتانی کومونیزم له‌لایه‌ک که‌ ته‌نانه‌ت کار به‌ جێگایه‌ک گه‌یشت که‌ هه‌تا نزیکبوونه‌وه‌ له‌ به‌کارهێنانی چه‌کی ئه‌تۆمی له‌ کوبا. کاتێ که‌ سۆڤیه‌ت به‌ سه‌رکردایه‌تی ئیستالین خاکی ئازه‌ربایجانی داگیرکرد، شای ئێران له‌ رێکخراوه‌ی نه‌ته‌وه‌یه‌کگرتوه‌کان سکالای دژی سۆڤیه‌ت کرد که‌ ده‌توانین بڵێین یه‌که‌م به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی وڵاتانی رۆژئاوا له‌ به‌رامبه‌ر‌ سۆڤیه‌ت بوو و به‌ لێهاتویی قه‌وامولسه‌لته‌نه و پشتیوانی ترومه‌ن سۆڤیه‌ت مه‌جبور به‌ پاشه‌کشێ بوو له‌ ئێران. هه‌ڵبه‌ت ده‌توانین بڵێین هۆی سه‌ره‌کیی ئه‌م گوشارانه‌ی ئه‌مریکا و وڵاتانی روژئاوا له‌سه‌ر کۆماری تازه‌ راگه‌یاندراوی کۆماری کوردستان بوو وه‌کو ساتوسه‌ودایه‌ک. له ‌ساڵی ١٩٥٧ خۆرشچۆف رایگه‌یاند که‌ سۆڤیه‌ت‌ توانیویه‌تی ده‌ستی به‌ موشه‌ک گه‌لێک رابگا که‌ هه‌ڵگری کڵاوکی ئه‌تۆمیه‌ و هه‌زاران کیلومتر مه‌ودا ده‌پێوێ.
له‌ ئوکتۆبری هه‌مان ساڵ سۆڤیه‌ت رایگه‌یاند که‌ مانگی ده‌ستکردی له‌ بۆشایی ئاسمان دامه‌زراندووه‌ به ‌ناوی (ئاسپوت نیک) و ئه‌مریکای تووشی سه‌رسوڕمان کرد. له‌ به‌رامبه‌ر‌ کاردانه‌وه‌ی سۆڤیه‌ت ئه‌مریکا قه‌ڵغانی موشه‌کی به‌ ناوی (تورو ژوپیتر) له‌ وڵاتانی ئیتالیا، تورکیه‌، ئینگلستان له‌سه‌ر پیشنیاری ژینراڵ نورستاد به‌ ناوی ( mc ٧٠ م س ٧٠) دامه‌زراند.

omar-inayati-tayara.jpg

له‌ ساڵی ١٩٦٢ گه‌وره‌ترین قه‌یرانی ئه‌گه‌ری هه‌ڵگیرسانی شه‌ڕی ئه‌تۆمی له‌ کوبا هاته‌ئاراوه.‌ هه‌ر له‌م روانگه‌وه‌ ده‌توانین بڵێین دونیای هه‌ژاند. له‌ مانگی ئوکتوبر ئه‌و ساڵه‌دا فڕۆکه‌ی (یوو ٢) ئه‌مریکا رایگه‌یاند که‌ له‌ناو وڵاتی کوبا سه‌کۆی موشه‌کی ئه‌تۆمیی دوورهاوێژ دامه‌زراوه،‌ هه‌روه‌ها جان ئیف کێنێدی خه‌به‌ری پێگه‌یشت که‌ که‌شتیه‌کانی هه‌ڵگری موشه‌ک و بۆمبهاوێژی ئالیو‌شین به‌روو کوبا له‌ڕێدان.‌ ئه‌مه‌ بوو به‌هۆی ئه‌وه‌ی که‌ کێنێدی هۆشداریی توندیدا به‌ سۆڤیه‌ت که‌ له‌ بڕیاری خۆیان پاشگه‌ست ببنه‌وه‌ له‌ ناردنی چه‌کی ئه‌تۆمی بۆ کوبا. ئه‌م هه‌ڵوێسته‌ تونده‌ی ئه‌مریکا بوو به‌هۆی ئه‌وه‌ی که‌ سۆڤیه‌ت‌ له‌ ناردنی موشه‌ک و بۆمبهاوێژ پاشه‌کشێ بکات. دوای مانۆرێک له‌ ٢٨ی مانگی ئوکتوبردا خۆرشچف په‌یامی نارد بۆ که‌شتیه‌کان پاشه‌کشێ بکه‌ن و‌ ئاراسته‌ی خۆیان بگۆڕن. به‌م شێوه‌یه‌ ده‌توانین بڵێین که‌ مه‌زنترین قه‌یرانی شه‌ڕ دامرکایه‌وه.‌

له‌ ساڵی ١٩٦٣ به‌ڵێننامه‌ی نێوان مسکۆ و واشینگتۆن له‌ گه‌ڵ ئینگلستان له‌ سۆڤیه‌ت به‌ ناوی به‌ڵێننامه‌ی مسکۆ ئیمزاکرا. له‌پاشان به‌ به‌شداریی 99 وڵات ئه‌م به‌ڵێنامه‌یه‌یان واژۆکرد که‌ تاقیکردنه‌وه‌ی چه‌کی ئه‌تۆمی له‌سه‌ر زه‌وی یان ده‌ریا یان له‌ بۆشایی ئاسمان قه‌ده‌غه‌ کرا.

omari-inayati-bombi-atom.jpg

له‌ ساڵی ١٩٦٦ لیندون جانسۆن پیشنیاری به‌ سۆڤیه‌ت کرد دانوستاندن بکرێت له‌سه‌ر که‌مکردنه‌وی رکه‌به‌ریی چه‌کوچۆڵی نیزامی و ئه‌تۆمی و چه‌کی ئیستراتیژیک. سۆڤیه‌ت ئه‌م بڕیاره‌ی په‌سه‌ند کرد. له‌ ساڵی ١٩٦٩ نیکسۆن و کیسینجه‌ر که‌وتنه‌ دانوستاندن له‌گه‌ڵ سۆڤیه‌ت، له‌ ئاکامدا له‌ ساڵی ١٩٧٢ له‌ مانگی مه‌ی له‌ مسکۆ واژۆ کرا. به‌گشتی که‌ به‌ به‌ڵێنامه‌ی ساڵتیی یه‌ک ناوبرا که‌ به‌م شێوه‌یه‌ کۆتایی پێهات و بڕیاردرا ئه‌مریکا به‌ گشتی ١٠٥٤ موشه‌کی بالستیک قاره‌یی و ٧١٠ موشه‌کی بالستیکی ژێرده‌ریایی و ٤٤ دانه‌ که‌شتیی ژێرده‌ریایی کۆ بکاته‌وه‌ به‌ڵام‌ له‌ هه‌مانکاتدا سۆڤیه‌ت بڕیاریدا که ١٦١٨ موشه‌کی بالستیکی قاره‌یی و ٩٥٠ موشه‌کی ژێر ده‌ریایی و ٤٤ دانه‌ که‌شتیی ژێرده‌ریایی کۆبکاته‌وه.‌ هه‌روه‌کو دیاره‌ ئه‌م به‌ڵێننامه‌یه‌ به‌ قازانجی سۆڤیه‌ت نه‌بوو به‌هۆی ئه‌ویکه‌ له‌وکاته‌ ئه‌مریکا خاوه‌نی موشه‌کی هه‌ڵگری چه‌ند کلاوکی ئه‌تومی کۆنترۆلدار بوو به‌ ناوی (میرو mirv). یه‌کێک له‌ خاڵه‌کانی ئه‌م به‌ڵێننامه‌یه‌ ئه‌وه‌ بوو بۆ که‌مکردنه‌وه‌ی موشه‌کی دژه‌بالستیک له‌نێوان برژێنف و نیکسۆن. وا بریاردرا که‌ له‌ دو پایه‌گه‌ی موشه‌کهاوێژ خاوه‌نی ١٠٠ موشه‌کی دژه‌ بالستیک بن.

له‌دوای ئه‌م قه‌یرانه‌ به‌شه‌ڕی ساردی ٢ ناسراوه،‌ ئه‌ویش بڕیاری ساڵتی ٢ هه‌تا شه‌ڕی ئاسمانی که‌ به‌ شه‌ڕی بۆشایی ئاسمان و‌ شه‌ڕی ئه‌ستێره‌کان ناسراوه.‌

له‌ ساڵی ١٩٧٣ ده‌وڵه‌تی سۆڤیه‌ت موشه‌کی خاوه‌ن چه‌ند کڵاوکی به‌سه‌رکه‌وتوویی تاقی کرده‌وه‌ و بو چرکه‌ساتێ له‌ به‌رهه‌مهێنانی چه‌کوچۆڵ خۆی نه‌وه‌ستاند. سه‌ره‌تا موشه‌کی ss١٩ و ‌پاشان له‌ ساڵی ١٩٧٧دا موشه‌کیss٢٠ به‌ سه‌رکه‌وتوویی تاقی کرده‌وه.‌ ئه‌م هه‌ڵسوکه‌وته‌ی سۆڤیه‌ت له‌ به‌رامبه‌ر‌ وڵاتانی روژئاواییدا خۆی فه‌ڕز کرد وه‌کو ئیمتیاز. له‌ ئانیکاتدا ململانێ و کێبه‌رکێ له‌نێوان ئه‌مریکا و سۆڤیه‌ت رۆژ له‌گه‌ڵ رۆژ له‌ په‌ره‌سه‌ندندا بوو.

naugan.jpg

له‌ ساڵی ١٩٧٨دا سایروس ونس چوو بۆ مسکۆ له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تی سۆڤیه‌ت بۆ راگرتنی کێبه‌رکێی چه‌کی موشه‌کی. ئه‌گه‌ر ئه‌وان واته‌ سۆڤیه‌ت قبوڵی بکات ئه‌وه‌ ئه‌مریکاش به‌ڵێن ده‌دات که‌ پرۆژه‌ی فڕۆکه‌ی پیشکه‌وتوویb١ رابگرێت.

له‌ لایه‌کی دیکه‌وه‌ هه‌مان ساڵ جیمی کارتێر به‌ڵێنی به‌ بێرژنێف دا ئه‌گه‌ر سۆڤیه‌ت له‌دروستکردنی فروکه‌ی bach fire ده‌ست هه‌ڵگرێت، ئه‌مریکاش بڕیار ده‌دات ده‌ستهه‌ڵگری له‌ بۆمبی نۆترۆنی و بێرژنێف به‌شێوه‌ی کاتیی ئه‌م بڕیاره‌ی په‌سه‌ند کرد.

له‌ ئاکامدا ئه‌م بڕیاره‌ بوو به‌هۆی قبوڵکردنی هه‌ردولا و له‌ژێر ناوی بڕیارنامه‌ی ساڵتی ٢ له‌ مانگی ژوه‌نی ساڵی ١٩٧٩دا واژۆ کرا. جێی ئاماژه‌یه‌ له‌ ساڵی ١٩٧٤ مانگی نوامبر پێش وتووێژی کارتێر و بێرژنێف رێگای کراوه‌ هه‌بوو له‌ ویلایه‌تی ویستک له‌ نێوان بێرژنێف و جرالدفور.

له‌ ساڵی ١٩٧٩ بڕیارنامه‌ی ساڵتی ٢ له‌سه‌ر ١٩ خاڵ پێکهات. سه‌باره‌ت به‌ چه‌کی بالستیک و تیکنۆلۆژی که‌ئه‌م بڕیارنامه‌یه‌ هه‌تا ساڵی ١٩٨٥ ئیعتیباری هه‌بوو. به‌ڵام له‌ ئانیکات چاودێران به‌گومانه‌وه‌ چاویان له‌م رێکه‌وتنه‌ ده‌کرد. هێشتا ترسی شه‌ڕی ئه‌تۆمیان هه‌بوو و ئه‌گه‌ری هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی بڕیارنامه‌ی ساڵتی ٢ یان ده‌کرد.
له‌م بڕیارنامه‌یه‌دا جیاوازیی هه‌بوو له‌گه‌ڵ بڕیارنامه‌ی ساڵتی
١. له‌ بڕیارنامه‌ی ساڵتی ٢ هه‌ردوو لایه‌ن وه‌کو یه‌ک سه‌باره‌ت به‌ موشه‌که ‌ئیستراتیژیه‌کان رێککه‌وتن. له‌م بڕیارنامه‌یه‌دا هه‌ردوولا بڕیاریاندا که‌ ٢٢٥٠ دانه‌ موشه‌ک کۆبکه‌نه‌وه‌ که‌ ١٣٠٠ له‌وانه‌ موشه‌کی خاوه‌ن چه‌ند کڵاوکی ئه‌تومی و باقی موشه‌که‌کان موشه‌کی زه‌وی بۆ زه‌وی بوون. هه‌رچه‌ند ئه‌م بڕیارنامه‌یه‌ی ساڵتی ٢ له‌ لایه‌ن سینای ئه‌مریکا په‌سه‌ند نه‌کرا، کارتێر وه‌کو لایه‌نگر و چالاکوانی مافی مرۆڤ بو ئه‌وه‌ی سینای ئه‌مریکا رازیی بکات و به‌جۆرێک نیشانی بدا که‌ له‌ به‌رامبه‌ر‌ سۆڤیه‌تدا پاشه‌کشێی نه‌کردووه،‌ بڕیاریدا موشه‌کی زۆر پێشکه‌وتوویmx دروست بکه‌ن که‌ ئه‌م بڕیاره‌ سینای ئه‌مریکای رازی نه‌کرد سه‌باره‌ت به‌ بڕیاری ساڵتی ٢، بگره‌ ده‌وڵه‌تی سۆڤیه‌تیشی تووڕه‌ کرد و‌ بوو به‌هۆی ئه‌وه‌ی که‌ سۆڤیه‌ت کاردانه‌وه‌ نیشان بدات و بڕیاری ده‌ستپێکردنی ( back fire) و موشه‌کی پێشکه‌وتووی (ss٢٠) زیاتر په‌ره‌پێبدات و ئه‌مریکاش له‌به‌رامبه‌ر‌ سۆڤیه‌تدا ده‌ستی کرد به‌ دامه‌زراندنی قه‌ڵغانی موشه‌کیی پڕشه‌نگی ٢ له‌ناو ئوروپادا. به‌م شێوه‌یه‌ ده‌بینین که‌ شه‌ڕی ساردی ٢ به‌خێرایی په‌ره‌ی سه‌ند هه‌تا ئه‌وکاته‌ی ره‌یگان هاته‌سه‌ر ده‌سه‌ڵات و بۆ به‌رگریی ئیستراتیژیکی داوای له‌ سۆڤیه‌ت کرد له‌ به‌رامبه‌ر هه‌ڵگرتن و لابردنی موشه‌کیss٢٠ ئه‌مریکاش موشه‌که‌کانی خۆی له‌ ئوروپادا کۆبکاته‌وه‌، به‌ڵام ئه‌م رێکه‌وتنه‌ی ئه‌مریکا و سۆڤیه‌ت به‌ئاکام نه‌گه‌یشت. ئه‌وه‌ بوو به‌هۆی ئه‌وه‌ی که‌ ئه‌مریکا پرشنگی ٢ به‌ خیرایی ١٨٠٠ کیلومتر و موشه‌کی کروز به‌خێرای ٢٥٠٠ کیلومتر له‌ وڵاتانی ئاڵمان، بلژیک و هولند، دامه‌زرێنێت.

froka.jpg

هه‌رچه‌ند سۆڤیه‌ت نه‌یده‌توانی به‌ موشه‌کیss٢٠ ئه‌مریکا بپێکێت که‌ 5000 کیلومتر دوور بوو به‌ڵام ئه‌مریکا له‌ناو خاکی ئوروپاوه ‌ده‌یتوانی‌ ته‌واوی وڵاتی سۆڤیه‌ت بخاته‌ مه‌ترسیه‌وه.‌

jerdaryaie.jpg

له‌ ساڵی ١٩٨٣ ره‌یگان به‌ زانا و پسپۆڕ و‌ شاره‌زایانی ئه‌مریکای راگه‌یاند بۆ به‌رگریی له‌ دژه‌‌موشه‌کی بالستیکی سۆڤیه‌ت ده‌بێ ده‌ستبه‌کار بن که‌ ئه‌م بڕیاره‌ به‌ به‌رگریی ئیستراتیژیک و شه‌ڕی بۆشایی ئاسمان و شه‌ڕی ئه‌ستێره‌کان ناوی ده‌رکرد. ‌ئه‌مه‌ له‌ شۆڕشێک ده‌چوو له‌ سه‌نعه‌تی دژه‌موشه‌کدا. ئه‌م بڕیاره‌ نه‌ک هه‌ر ترسی خسته‌ ناو دڵی ده‌وڵه‌تی سۆڤیه‌ت به‌ڵکو وڵاتانی ئوروپاش سه‌رسام بوون که‌ ئه‌م پڕۆژه‌یه‌، پڕۆژه‌ی دژه‌موشه‌کی بالستیک به‌ تیشکی‌ له‌یزێر بوو. کاردانه‌وه‌ی ئه‌م بڕیاره‌ وای کرد که‌ ریالیسته‌کانی راوێژکاری ر‌ه‌یگان له‌به‌ر ئه‌وه‌یکه‌ شیرازه‌ی ناکۆکیه‌کان به‌شێوه‌ک بێنه‌ به‌رچاو که‌ رێگا خۆش بکه‌ن بۆ دانوستاندنی ئه‌مریکا و سۆڤیه‌ت و بوو به‌هۆی ٤ جار چاوپێکه‌وتن له‌نێوان ره‌یگان و گۆرباچۆف. له‌ساڵه‌کانی ١٩٨٥ هه‌تا ساڵی ١٩٨٨ بڕێک سه‌رده‌می ئاڵۆزییه‌کان که‌م بوونه‌وه‌‌. به‌ره‌به‌ره‌ ده‌سه‌ڵاتی ئیمپراتۆریی سۆڤیه‌ت به‌ره‌و لاوازیی چوو. ئه‌م دانیشتنانه‌ له‌ نێوان ره‌یگان و گۆرباچۆف ساڵی ١٩٨٥ له‌ ژنێڤ، ساڵی ١٩٨٦ له ‌ریکیاویک، ساڵی ١٩٨٧ له‌ واشینگتون، ساڵی ١٩٨٨ له‌ مسکۆ که‌ بڕیاری داماڵینی چه‌کی موشه‌کی و ئیستراتیژیک بڕیاری واژۆکردن بده‌ن و بوو به‌ هۆکاری ده‌رکی ئه‌م دانیشتنه‌ و ساڵی ١٩٨٨ گه‌یشته‌‌ راده‌یه‌ک ‌که‌ له‌سه‌رقه‌راردادی ئیستار‌د، قراردادی بنچینه‌یی دابڕێژن و له‌ ئاکامدا بڕیاری سه‌‌ره‌کیی درا. هه‌ر کام له‌ وڵاتانی ئه‌مریکا و سۆڤیه‌ت ٥٠% له‌ کۆی گشتیی چه‌کی کۆکوژیی مو‌شه‌کی بالستیک و موشه‌کی کروز و موشه‌کی هه‌ڵگری چه‌ند کلاوکی دورهاوێژ کۆ بکه‌نه‌وه‌.‌ ئه‌مجاره‌ دونیا بڕێک بووژانه‌وه‌ی به‌خۆیه‌وه‌ بینی.
هاوکات له‌ سه‌ر ئه‌م رێککه‌وتنه‌ و په‌یمانی ئاشتی بڕیاردرا له‌وڵاتی ئۆکراین که ‌ده‌قی ئه‌م رێککه‌وتنه‌ له‌ ساڵی ١٩٨٤ بڕیاری له‌سه‌ر درابوو که‌ به‌بریار نامه‌ی مسکۆ نووسراوه‌ و‌ به‌ واژۆکردنی کلینتون و کراوچوک گه‌یشتبوو بڕیاردرا ١٧٦ دانه‌ موشه‌کی قاره‌ په‌یما و ١٥٠٠ موشه‌کی خاوه‌ن کڵاوکی ئه‌تۆمی بنێردرێته‌وه‌ بۆ سۆڤیه‌ت له‌ ناویان ببه‌ن.

‌شه‌ڕی ساردی ٣
له‌ سێ مانگی پاش هێرشکردن بۆ ٢ تاوه‌ری سه‌نعه‌تی بازرگانی سه ر‌لێشێواویی ئه‌مریکا له‌ بارو دوخه‌که‌.

له‌ ١٣ سپتامبر ٢٠٠١ سه‌رۆک کۆمار جۆرج ده‌بلیو بوش رایگه‌یاند که‌ ئه‌مریکا له‌ بڕیارنامه‌ی که‌مکردنه‌وی دژه‌موشه‌کی بالستیک له‌ ساڵی ١٩٧٢ که‌ واژۆ کرابوو له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تی روسیه‌ هه‌ڵبوه‌شێنێته‌وه‌ و رایگه‌یاند که‌ پێویسته‌ ئێمه‌ سیستمی موشه‌کی به‌رگریی په‌ره‌پێبده‌ینه‌وه.‌ سه‌رۆککۆماری ئه‌مریکا داوای له‌ کۆنگره‌ کرد تا خه‌رجێکی به‌رچاو ته‌رخان بکه‌ن بۆ ئه‌م گرفته‌ ئیستراتیژیانه‌ی که‌ هاتۆته‌ئاراوه،‌ هه‌ڵبه‌ت به‌شێک له‌ زانایان و چاودێران له‌سه‌ر ئه‌م بڕوایه‌ن که‌ پلانی بوش هه‌مان رێچکه‌ی سه‌‌رده‌می ره‌یگان ده‌گرێته‌به‌ر و به‌رده‌وامی شه‌ڕی بۆشایی ئاسمان واته‌ شه‌ڕی ئه‌ستێره‌کان ده‌بێته‌ قه‌ڵغانی به‌رگریی موشه‌کی و‌ به‌رگریی.‌
هه‌ر له‌سه‌ر ئه‌م بڕیاره‌ سه‌رۆککۆمار بوش که‌ ٤٠ دانه‌ موشه‌کی راهیاب دژه‌ موشه‌کی بالستیک له‌ ئالاسکا، ٤ دانه موشه‌کی دژه‌ بالستیک‌ له‌ کالیفۆرنیا و هه‌روه‌ها ١٠ موشه‌کی دژه‌ بالستیک له‌ له‌هستان و کۆماری چیک له‌گه‌ڵ پێشکه‌وتوترین راداری ماهوا‌ره‌یی پێشکه‌وتو دامه‌زرێنێت.
ده‌توانین بڵێین دامه‌زراندنی قه‌ڵغانی موشه‌کی و‌ ره‌د‌یاب له‌ وڵاتانێک که‌ له‌پێشدا وه‌کو حه‌وشه‌ خه‌ڵوه‌تی سۆڤیه‌ت ده‌هاتنه‌ حیساب به‌گشتی سۆڤیه‌تی تووڕه‌ کردبوو و له‌ ئاکامدا روسیه‌ هه‌ستا به‌تاقی کردنه‌وی موشه‌کی (lcbm) له‌ کۆتایی ساڵی ٢٠٠٥ و پوتین پێش کۆبوونه‌وه‌ی نێوده‌وڵه‌تی گروپی هه‌شت رایگه‌یاند که‌ له‌ توانایدایه‌ به‌م موشه‌کانه‌ وڵاتانی ئوروپایی بپێکێت.

mushak-2.jpg

هه‌ڵبه‌ت بڕیاره‌ ئه‌م موشه‌کانه‌ له‌ ساڵی ٢٠١١ هه‌تا ساڵی ٢٠١٣ له‌ناو وڵاتانی ئوروپای شه‌قی و ئوروپای باشور دامه‌زرێنێت و ئه‌مریکا ئه‌م هه‌ڕه‌شه‌ موشه‌کیه‌ی له‌ وڵاتانی وه‌کو کۆریا‌ی باکور و‌ ئێران سه‌باره‌ت به‌ هاوپه‌یمانی واته‌ ئوروپا و ئیسرائیل و ته‌نانه‌ت وڵاتانی ناوچه‌ی که‌نداو هێزی نیزامی ئه‌مریکا و‌ ئوروپاییه‌کان به‌مه‌به‌ستی جێگیربوونی خۆی ده‌زانێت و تووڕه‌یی سۆڤیه‌ت له‌م باره‌یه‌وه‌ به‌ نه‌گونجاو ده‌بینێت سه‌باره‌ت به‌ هه‌بونی ١٠ پایه‌گای دامه‌زراوه‌ی موشه‌کی راداری له‌ وڵاتی له‌هستان که‌ ته‌نیا وه‌کو هێزی به‌رگریی ماوه‌ته‌وه‌ له‌ به‌رامبه‌ر موشه‌که‌ پێشکه‌وتووه‌کانی سۆڤیه‌ت.

ئه‌مریکاییه‌کان هاتونه‌ته‌ سه‌ر ئه‌م باوه‌ڕه‌ که‌ ئێران هه‌تا ساڵی ٢٠١٠ توانیویه‌تی چه‌ند موشه‌کێک به‌رهه‌م بهێنێت ‌ که‌ ده‌توانێ باکوری ئه‌فریقا و باشوری ئاسیا و به‌شێک له‌ وڵاتانی باشووری ئوروپا بخاته‌ مه‌ترسیه‌وه.‌ ته‌نانه‌ت هاتوونه‌ته‌ سه‌ر ئه‌م باوه‌ڕ‌ که‌ تا ساڵی ٢٠١٥ ئێران ئاستی چه‌کی موشه‌کی و نیزامیی ده‌گاته‌ راده‌یه‌ک که‌ بتوانێت ئه‌مریکاش بپێکێت. له‌سه‌ر ئه‌م دامه‌زراندنی قه‌ڵغانی موشه‌کی راداری له‌ناو وڵاتانی رۆژئاوا پاساوێکه بو ‌سۆڤیه‌ت به‌ مه‌به‌ستی به‌رگریه‌ نه‌ به‌رامبه‌ر به‌ سۆڤیه‌ت. هه‌ر له‌ بواره‌دا ره‌خنه‌ ده‌گیرێت له‌ ئه‌مریکایه‌کان و به‌ به‌هانه‌هینانه‌وه‌یه‌ک چاوی لێده‌که‌ن. ده‌ڵێن ئه‌م بیانوانه‌ که‌ ئه‌مریکایه‌کان دژی ئێران و‌ کۆریای باکور ته‌نیا روکه‌شیکه‌ بۆ داپۆشینی قه‌ڵغانی موشه‌کی به‌شێوه‌ی شاراوه‌ و‌ نهێنی سه‌باره‌ت به‌ داهاتوو، ته‌نانه‌ت به‌شێک له‌ شآره‌زایان ئه‌م کرده‌وه‌یه‌ی ئه‌مریکا به‌ شێوه‌یه‌کی دیکه‌ لێکده‌ده‌نه‌وه‌و له‌ سه‌ر ئه‌م بڕوایه‌ن که‌ ئه‌مریکا مه‌به‌ستێکی تایبه‌تی هه‌یه‌ که‌ ده‌یه‌وێت وڵاتی چین بخاته‌ ناو ئه‌م گه‌مه‌ی کێبه‌رکێی چه‌کوچۆڵه‌وه‌. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی بڕێک بتوانێت پێشی ئاستی به‌رزبوونه‌وه‌ی ئابووریی وڵاتی چین بگرێت. به‌ بڕوای والرشتاین ئه‌م پرۆژه‌یه‌ی ئه‌مریکا به‌رده‌وامی پڕۆژه‌ی ئوروپای پێشووه‌ که‌ دونالد رامسفلد له‌پێناو‌ به‌رژه‌وه‌ندیی ئوروپای باکوره بۆ هه‌نگاونان به‌ره‌و دامه‌زراندنی دیموکراسی‌ له‌ به‌رامبه‌ر ئوروپای رۆژئاوا، به‌ڵام به‌شێک له‌م بڕوایه‌دان له‌به‌رامبه‌ر یاخیگه‌ریی سۆڤیه‌ته‌ که‌ له‌ رکه‌به‌ریی به‌رده‌وامدایه‌. به‌هه‌رحاڵ زۆرکه‌م له‌سه‌ر ئه‌م بڕوایه‌ن که‌ ئه‌مریکا پاساوی بۆ دێنێته‌وه‌ که‌ به‌رامبه‌ر به‌ ئێران و کۆریای باکوور ئامانجه‌کانی ئه‌مریکا هه‌رچی بێت ئاشکرا ده‌بێت، هه‌رچه‌ند له‌هه‌ر بوارێکدا خۆی لێده‌دات و ئامانجگه‌لێکی به‌دوادا هه‌یه.‌

mushak-3.jpg

هه‌رچه‌ند نکۆڵی لێناکرێ ئه‌مریکا ئه‌مڕۆ تاکه‌ هێزه‌ له‌ئاست دونیا له‌ هه‌موو بواره‌کانی رامیاری ئابوری و نیزامی و‌ خاوه‌ن ده‌سه‌ڵاتێکی زلهێزی دونیایه‌ که‌ له‌به‌رامبه‌ر سیاسه‌تی نێوده‌وڵه‌تی خۆی به‌ ئه‌رکدار ده‌بینێت.
به‌شێک له‌ خاڵه‌ شاراوه‌کانی که‌ به‌شه‌ڕی نوێی ساردی 3 ده‌ناسرێت له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناڤین. ئه‌م شه‌ڕه‌ سارده‌ له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناڤین ده‌سپێکێکه‌ به‌پشتیوانیی وڵاتانی رۆژئاوا و ئه‌مریکا له‌ ناوچه‌که‌دا هاتۆته‌ ئاراوه.‌ هه‌ڵبه‌ت له‌دوای رووخانی سۆڤیه‌ت و هێرشکردنه‌ سه‌ر ئه‌فغانستان و هێرشکردنه‌ سه‌ر ئێراق و‌ په‌ره‌پێدانی سیاسه‌تی زلهێزان له‌م ناوچه‌یه‌دا.

له‌ کۆبوونه‌وه‌ی تایبه‌ت به‌ سه‌رۆک وه‌زیران له‌ لوکزامبورگ (فرانک اشتاینمایر) سه‌رنجدان به‌ رۆژهه‌ڵاتی ناڤین و ناوچه‌یه‌کی ژیۆپۆلیتیکی وه‌کو رۆژهه‌ڵاتی ناڤین ده‌بێ زیاتر بایه‌خی پێ بدرێت.

هه‌رچه‌ند که‌ رۆژهه‌ڵاتی ناڤین له‌ روانگه‌ی وڵاتانی ئوروپایی ‌له‌ چوارچێوه‌ی جوگرافیایه‌وه‌ وه‌کو خاڵێکی کوێر دێته‌ به‌رچاو. ئه‌مریکا سه‌باره‌ت به‌ رۆژهه‌ڵاتی ناڤین داوا له‌ وڵاتانی ئوروپایی ده‌کات به‌ چاوێکی پڕبایه‌خه‌وه‌ بڕواننه‌ رۆژهه‌ڵاتی ناڤین، وزیری کاروباری ده‌ره‌وه‌ی ئاڵمان ده‌ڵێت، کاردانه‌وه‌ی وڵاتانی ئوروپایی سه‌باره‌ت به‌ رۆژهه‌ڵاتی ناڤین ته‌نیا له‌به‌ر نه‌وت و گاز نیه‌، پێوه‌ندیه‌ ئابووریه‌کان له‌ بواری نه‌وت و‌ گاز ته‌نیا یه‌کێک له‌ چه‌ند ده‌سته‌واژه‌ن، ئێمه‌ هه‌روه‌ها‌ زۆر به‌ په‌رۆشه‌وه‌ نیگه‌رانی سه‌قامگیریی سیاسی، ئابووریی رۆژهه‌ڵاتی ناڤینین. سه‌باره‌ت به‌ وڵاتانی ئێران و ئه‌فغانستان (تورکیه‌ و ئێراق و سوریا) که‌ دراوسێی رۆژهه‌ڵاتی وڵاتانی ئوروپایین ده‌توانن جێگه‌ی مه‌ترسیی بن بۆ داهاتوو.
هه‌وڵدانی سیاسه‌تی سنووری ئانگلو، ئه‌مریکا سه‌باره‌ت به‌ ئوروپایه‌کی یه‌کپارچه‌ و یه‌کگرتوو له‌ناو جه‌رگه‌ی رۆژهه‌ڵاتی ناڤین چالاکی به‌رچاو له‌خۆیان نیشان بده‌ن چونکه‌ رۆژهه‌ڵاتی ناڤین سنوری ژیۆپۆلیتیک و خاوه‌ن جوگرافیا وئیستراتیژیکی تایبه‌ته.‌ تورکیه‌ و پاکستان خاوه‌ن پێگه‌ی تایبه‌تن له‌ناو هاوپه‌یمانێتی ناتودا.

mushak-4.jpg

سه‌قامگیریی به‌رپرسی باڵای ناوندی ئه‌مریکا ده‌ریاسالار فالون له‌ عیشقاباد دوای چاوپیکه‌وتنی له‌ ئیسلام ئاباد خۆی نمونه‌ و به‌ڵگه‌یه‌کی حاشاهه‌ڵنه‌گره‌ له‌ پاکستان له‌ روانگه‌ی سنوری ئیستراتیژیکی ناوچه‌که‌ و تورکیه‌ که‌ هاوسنوریان هه‌یه‌ له‌گه‌ڵ ئێران ده‌توانێت سنوری ئیستراتیژێکی ئانگلو بۆ ئه‌مریکایه‌، ئه‌مه‌ش ته‌نانه‌ت ژنڕال زیائولحه‌ق به‌باشی لێی ئاگاداربوو.

mushak-5.jpg

موشه‌کی بالستیک له‌ راستیدا ماشینێکه‌ خاوه‌‌نی ئاڵوگۆڕی سیستمی وزه‌ خاوه‌ن دۆزینه‌وه‌ی شوێن و پێگه‌ی تایبه‌ته‌ و خاوه‌نی هه‌ڵگری سندوقی تایبه‌ت به‌ که‌ره‌سته‌ی ته‌قینه‌وه‌یه،‌ له‌ بنه‌ڕه‌تدا دژی ئامانجه‌کانی زه‌مینیی شوێنه‌دیاره تایبه‌‌تیه‌کان به‌کار ده‌هێندرێت. موشه‌کی بالستیک چه‌ندین جۆری جیاوازیی هه‌یه‌ و ده‌سته‌چینه‌ ده‌کرێن. جۆرێک موشه‌کی بالستیک هه‌یه‌ که‌ له‌ژێر ده‌ریاوه‌ ده‌هاوێژرێن ئیستلاحیک هه‌یه‌ بۆ موشه‌کی بالستیک به‌پێشڕه‌و ناوده‌بردرێت و پێناسه‌ی جۆری بڕه‌وی موشه‌کی بالستیک sblm . هه‌روه‌ها تا چ راده‌یه‌ک توانایی هه‌ڵگری باره‌ و توانای رووخانی زیاتری ناوچه‌که‌ی هه‌بێت.

موشه‌کی بالستیک به‌و موشه‌کانه‌ ده‌ڵێن که‌ ده‌گاته‌‌ بۆشایی ئاسمانه‌وه‌.‌ ( که‌ له‌م به‌شه‌یدا به‌ ماتۆڕی تایبه‌ت به‌رز ده‌بێته‌وه‌) و پاشان له‌ وزه‌ی مگناتیسی زه‌وی سود وه‌رده‌گرێت. هه‌ڵبه‌ت به‌سیستمی کونتروڵدار به‌ره‌و ئامانجه‌که‌ی ده‌ڕوات.

به‌شێک له‌موشه‌کی بالستیک هێنده‌ به‌رز ده‌بنه‌وه‌ که‌ له‌ جه‌وی زه‌وی تێده‌په‌ڕێت. پاشان به‌ سیتمی ماتۆر و کۆنترۆڵدار ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ به‌ره‌و ئامانجی تایبه‌ت. موشه‌کی بالستیک به‌ ٥ به‌ش دابه‌ش ده‌بن:
١. موشه‌کی بالیستیکی شه‌ڕ که‌ بڕه‌وی کورته‌ له‌نێوان ١ کیلومتر هه‌تا ١٥٠ کیلومتر.
٢. موشه‌کی بالستیکی بڕه‌وی که‌م که‌ ١٥٠ کیلومتر هه‌تا ٨٠٠ کیلومتر بڕه‌وی هه‌یه.‌
٣. موشه‌کی بالستیکی مامناوه‌ندی که‌ ٨٠٠ کیلومتر هه‌تا ٢٤٠٠ کیلومتر بڕه‌وی هه‌یه.‌
٤. موشه‌کی بالستیکی دورهاوێژ که‌ ٢٤٠٠ کیلومتر هه‌تا ٥٥٠٠ کیلومتر بڕه‌وی هه‌یه.‌
٥. موشه‌کی بالستیکی قاره‌په‌یما که‌ ٥٥٠٠ کیلومتر بو سه‌ره‌وه‌ به‌ سیستمی کونترۆڵداری پێشکه‌وتوو.

سه‌رچاوه‌: امپریالیسم در عرصه‌ جهان
نبرد ستارگان
ئیستعمار نو
هه‌روه‌ها تۆڕی ئینتێرنێت و ویکیپدیا]]> هه‌واڵی گرینگ, بابه‌ت و نووسراوه‌]]> Sun, 05 Feb 2012 10:03:48 +0000 <![CDATA[انتقاد من از احزاب کردی و خباثت حکومت اسلامی]]> http://beyani.net/index.php?id=5558
اخيرا سايتهای ارتش سايبری حکومت محمدی در ايران اقدام به‌ انتشار مطالبی از من نموده‌اند که‌ بخشا سالها و ماههای پيش در نقد از احزاب سياسی کردستان ايران نوشته‌ام. اين کار نه‌ تنها به‌ دزدی صورت گرفته‌ است، بلکه‌ ارسال آنها نيز به‌ خود بنده‌ منتسب گرديده‌ است. بدين وسيله‌ اعلام می‌دارم که‌ تاکنون نه‌ تنها هيچ مطلبی برای سايتهای معلوم‌الحال نفرستاده‌ام، بلکه‌ اگر دوستانی مرا از آن آگاه‌ نمی‌کردند، از انتشار آنها نيز بی‌خبر می‌ماندم.

قريب ١٠ روز پيش نامه‌ای برای يکی از آنها فرستادم و از آنها خواستم مطالب بنده‌ را هر چه‌ زودتر از وبلاگشان بردارند. اما هنوز اين کار را نکرده‌اند. در يکی از آنها "يک چهره‌ی مطرح ضدانقلاب" ناميده‌ شده‌ام و در ديگری "رفيق ناصر ايرانپور"! اين خباثت فقط از حکومت اسلام برمی‌آيد و بس. برای اينکه‌ خدمتی به‌ تبليغ سايتهای مربوط نکرده‌ باشم، اينجا از نام‌بردن از آنها پرهيز می‌کنم.
" من نه‌ تنها خود را از احزاب کردستان جدا نمی‌سازم، بلکه‌ برای اين همه‌ تلاش و فداکاری که آنها‌ در راه‌ بهروزی مردممان نموده‌اند، بخاطر آن همه‌ قربانی که‌ برای سعادت من نوعی داده‌اند، احترام وافر قائلم و خود را مديون آنها می‌دانم. اگر در جايی از آنها انتقاد داشته‌ باشم، از آنها و حيات سياسی‌شان دفاع نموده‌ام و می‌نمايم. "

اينجا باری ديگر تکرار می‌کنم که‌ من نه‌ تنها خود را از احزاب کردستان جدا نمی‌سازم، بلکه‌ برای اين همه‌ تلاش و فداکاری که آنها‌ در راه‌ بهروزی مردممان نموده‌اند، بخاطر آن همه‌ قربانی که‌ برای سعادت من نوعی داده‌اند، احترام وافر قائلم و خود را مديون آنها می‌دانم. اگر در جايی از آنها انتقاد داشته‌ باشم، از آنها و حيات سياسی‌شان دفاع نموده‌ام و می‌نمايم. اين احزاب را مجموعه‌ای از شريفترين و فداکارترين انسانها تشکيل داده‌اند. آنها را متعلق به‌ خود و مردمم می‌دانم. نقد از آنها هم تنها می‌تواند بدين جهت باشد که‌ نسبت به‌ آنها بی‌تفاوت نيستم و به‌ سرنوشتشان علاقمندم.

آنچه‌ که‌ شرحش رفت نه‌ تنها مشمول حزب دمکرات و کومله‌، بلکه‌ بطور مشخص شامل حزب کمونيست ايران به‌ ويژه‌ آقای ابراهيم عليزاده‌ نيز می‌گردد. من حزب کمونيست ايران و رهبران آن را باوجود تمام انتقاداتی که‌ به‌ باورهای سياسی و ايدئولوژيکی‌شان دارم (و در آينده‌ نيز خواهم داشت)، جزو سالمترين و مردمی‌ترين و قابل اعتمادترين احزاب و شخصيتهای ايرانی و کردستانی می‌دانم. جا دارد همانطور که‌ در نقد صريح هستم، در تحسين خصائل اخلاقی و مبارزاتی نيک هم صريح باشم.

اين احزاب و فعالان آن در حال حاضر گرانمايه‌ترين سرمايه‌های مردم کردستان هستند. هر ضربه‌ای متوجه‌ آنها باشد، متوجه‌ مردم خود می‌دانم. پيشرفت و تعالی آنها را هم پيشرفت مردمم می‌دانم. لذا نه‌ تنها وظيفه‌ی سياسی، که‌ وظيفه‌ی اخلاقی هر انسان شريفی می‌دانم، از آنها در مقابل حکومت جور و جنايت قاطعانه‌ دفاع کند. اين وظيفه‌ را پيوسته‌ برای خود نيز قائل بوده‌ام و تصور می‌کنم تاکنون به‌ آن عمل نيز نموده‌ام و در آينده‌ هم عمل خواهم نمود.

با سپاس فراوان
ناصر ايرانپور
٤ فوريه‌ ٢٠١٢

در ذيل متن نامه‌ اعتراضی من به‌ آنها را ملاحظه‌ می‌فرمائيد.

اعتراض و هشدار به‌ مسؤولين سايت ....!

مراتب اعتراض خود را به‌ درج مطالب اين جانب در سايتتان به‌ اطلاع شما می‌رسانم. همچنين انتساب ارسال مطالب به‌ بنده‌ نيز نشانه‌ی نهايت بی‌اخلاقی می‌باشد، چه‌ که‌ من تاکنون هيچ مطلبی برای شما ارسال ننموده‌ام و ارسال نخواهم نمود و اکنون نيز يکی از دوستان مرا متوجه‌ اين کار پليد شما کرد. لذا مصرانه‌ از شما می‌خواهم هر مطالبی که‌ از بنده‌ داريد را از سايت و وبلاگتان برداريد. ايجاد هر گونه‌ شبه‌ در نزديکی فکری من به‌ حکومت آدمکشان از نظر من به‌ منزله‌ی قتل شخصيت و حيثيت و اعتباری می‌باشد که‌ برای خود قائل هستم.

نام بردن از اين جانب در سايتتان بعنوان "رفيق ناصر ايرانپور" نيز بيشتر به‌ اهانت می‌ماند تا به‌ احترام. آخر کی بنده‌ "رفيق" شما بوده‌ام؟!! رفيق شما آقای قانعی‌فرد و همکاران وی می‌باشند.
" نام بردن از اين جانب در سايتتان بعنوان "رفيق ناصر ايرانپور" نيز بيشتر به‌ اهانت می‌ماند تا به‌ احترام. آخر کی بنده‌ "رفيق" شما بوده‌ام؟!! رفيق شما آقای قانعی‌فرد و همکاران وی می‌باشند. "

در ضمن هر ايراد و انتقادی که‌ بنده‌ به‌ هر يک از احزاب کردستان من‌جمله‌ کومله‌ داشته‌ باشم، درونی است و به‌ قصد تخريب نيست. جايش برسد از آنها در مقابل حکومت ناب محمدی قاطعانه‌ دفاع می‌کنم. کوتاه‌ سخن: سگ آنها را به‌ حکومت اسلام و شيعه‌ نمی‌دهم.

آقای ن. ک.، تصور می‌کنم غلظت کينه‌ی شما به‌ مردمتان و خدمت به‌ ضدکردترين رژيم در تاريخ منطقه‌ آنقدر بالا رفته‌ که‌ درخواست از شما برای بريدن از وزارت اطلاعات رژيم بيهوده‌ باشد. خيانت و جنايتی بزرگتر از خدمت به‌ رژيم شياد و آدم‌کش و ترورپرور اسلامی ايران وجود ندارد. تا کی می‌خواهيد مدال اين رژيم بر سينه‌يتان باشد؟ آيا می‌توانيد جلو مردم خودتان سر بلند کنيد و تصور نکنيد که‌ همه‌ شما را جاسوس و نفوذی و خائن و به‌ قول مريدان حکومت شيعه‌ "نجس" محسوب می‌کنند؟

٢٣ ژانويه‌ی ٢٠١٢
ناصر ايرانپور]]> اخبار مهم, مقالات]]> Sun, 05 Feb 2012 09:16:57 +0000 <![CDATA[کوردستانی سوور، داخی گرانی کورده‌کانی یه‌کیه‌تیی سۆڤییه‌ت .... به‌شی دووهه‌م]]> http://beyani.net/index.php?id=5559 میرزۆیۆف به‌ ئاماژه‌کردن ‌به‌وه‌‌ که‌ دروست نییه‌ هه‌موو ئه‌رمه‌نییه‌کان بخه‌ینه‌ خانه‌یه‌که‌وه‌، ده‌ڵێ : «کورده‌کان بۆ نه‌هاتنه‌ ئارای دوژمنایه‌تیی گه‌وره‌ له‌ نێوان دوو گه‌ڵی کورد و ئه‌رمه‌‌نی که‌ به‌ درێژایی مێژوو پێوه‌ندییه‌کی باشیان هه‌بوو، ئه‌رمه‌نستانیان جێهێشت. میرزۆیۆف سه‌ره‌ڕای هه‌موو خاڵه‌کان، سه‌باره‌ت به‌ رووخانی پێکهاتوو ده‌ڵێ: «هێرشی ئه‌رمه‌نییه‌کان بۆ سه‌ر کورده‌کان له‌ ئه‌رمه‌نستان، سیاسه‌تێکی جیددی بۆ له‌ نێو بردنی یه‌کگرتوویی و یه‌کبوونی کورده‌کان بوو. سه‌ره‌تا کورده‌کانیان به‌ دوو به‌شی ئیزه‌دی و موسڵمان دابه‌ش کرد. کایه‌یه‌ک که‌ له‌ به‌رامبه‌ر کورده‌کان به‌رێوه‌ چوو ئه‌وه‌ بوو که‌ له‌ ناسنامه‌ی کورده‌ ئیزه‌دییه‌کان به‌ جێگه‌ی وشه‌ی کورد، وشه‌ی ئیزه‌دی نووسرا. له‌ پڕۆپاگه‌نده‌کاندا ده‌کوترا که‌ کورده‌ موسڵمانه‌کان، تورک بوون و لایه‌نگری تورکه‌کان بوون‌. به‌و پڕۆپاگه‌ندانه ‌ته‌نانه‌ت کورده‌کانی ئیزه‌دی وه‌ک ئامرازی شه‌ڕ ده‌رهێنا.
بۆ نموونه‌ دووکه‌س له‌ شێخه‌کانی ئیزه‌دی به‌ نێوه‌کانی «حه‌سه‌ن کێلش» و «که‌ره‌م» هێندێک قسه‌یان کرد که‌ ره‌وایی به‌ هێرشی کورده‌کان ده‌دا. به‌ڵام رووناکبیرانی کوردی ئیزه‌دی دژایه‌تیان له‌گه‌ڵ ئه‌و بۆچوونه‌ کرد و له‌ رزگاریی نه‌ته‌وه‌که‌مان له‌و داوه‌ رۆڵی گه‌وره‌یان گێڕا. نووسه‌ران، رووناکبیران و زانایانێک وه‌ک : «کالنی چاچانی» ، «دوکتور»شاکرۆمه‌حۆ»، «خالید چێتۆیف»، «چرکس رێش» ، «جه‌لیل جه‌لیل» ، «ئه‌مرکی سه‌ردار» ، «دوکتورشه‌ره‌ف عه‌شیری» ، «دوکتورسه‌عید ئیبۆف» له‌ قسه‌کانی خۆیان له‌ رادیۆ و ته‌له‌ڤیزیۆندا به‌ ئاماژه‌ کردن به‌وه‌ی که‌ دابه‌شکردنی کورده‌کان به‌ ئیزه‌دی و موسڵمان هه‌ڵه‌یه‌، ده‌یانکوت که‌ ئه‌و جۆره‌ روانگا‌نه‌ به‌ واتای ره‌وایی دان به‌ کوشت و بڕی کورده‌کانه‌. له‌وێدا منیش بۆ ڕاگرتنی ئه‌و هێرشانه‌ چه‌ند جار له‌ رادیۆ و ته‌له‌ڤزیۆن قسه‌م کرد، چونکه‌ ماڵی کورده‌کانیان ئاگر دا، ئه‌وانیان کوشت و ته‌نانه‌ت هێندێکیان له‌ نێو ماڵه‌کانی خۆیاندا سووتاندن. به‌ واتایه‌کی دیکه‌ لێره ‌موسڵمان بوونیان هاوواتای ئازه‌ری و تورک بوون له‌ قه‌ڵه‌م ده‌دا. له‌ راستیدا شتێک که‌ ده‌یانهه‌ویست درووستی بکه‌ن، شه‌ڕی ئایینی بوو. ته‌نیا تاکه‌ رێگه‌یه‌ک بۆمان مابووه‌ چۆلکردنی ئه‌رمه‌نستان بوو که‌ ئێمه‌ش ئه‌وکاره‌مان کرد.

ئه‌وجار کۆچێکی زۆره‌ملی ده‌ستی پێکرد که‌ ته‌نانه‌ت ناوه‌که‌شیان نه‌ده‌برد، چونکه‌ گه‌لی ئێمه‌ تووشی پارچه‌ پارچه‌ بوونێکی دیکه‌ هات. هێندێکیان به‌ره‌و رووسیا، ئوزبه‌کستان و ئۆکراین رۆیشتن و هێندێکیشیان له‌ وڵاته‌کانی قه‌زاقستان و قرقیزستان نیشته‌جێ بوون.

بۆچی ئه‌و کاره‌یان ئه‌نجام دا؟ به‌ بڕوای من ئه‌و بابه‌ته‌ بۆ ترسی ئه‌وان له‌ توانای ئێمه‌، چالاکبوونی دامه‌زراوه‌کانمان و هەو‌ڵه‌کانی ئێمه‌ بۆ دامه‌زراندنی دووباره‌ی کوردستانی سوور، سه‌رچاوه‌ی ده‌گرت. به‌رپرسانی ئه‌وان که‌سانێکی به‌ناوبانگ وه‌ک «گالوست گالویان» زانای ئه‌رمه‌نی و سکرتێری گشتی حیزبی کۆمۆنیست و «بابه‌ک ئاستیان» ئه‌ندامی ئاکادیمیی زانست بوون. ئه‌وان به‌ په‌ره‌دان به‌ نه‌ته‌وه‌خوازی ده‌یانویست ئه‌رمه‌نستان بکه‌ن به‌ وڵاتێک که‌ ته‌نیا ئه‌رمه‌نییه‌کان له‌وێدا بژین.

میرزۆیۆف ده‌ڵێ: سه‌ره‌ڕای هه‌موو هێرشه‌کانی ئه‌رمه‌نییه‌کان، نه‌یانتوانی پێش له‌ به‌هێز بوونی کورده‌کان و پێکهێنانی دامه‌زراوه‌کانیان بگرن. میرزۆیۆف له‌و بڕوایه‌ دایه‌ که: «ئێمه‌ کورده‌کانی یه‌کیه‌تی سۆڤییه‌ت توانیمان له‌ رێگه‌ی ئه‌و دامه‌زراوانه‌ی دروستمان کردوون پێش له‌ سڕینه‌وه‌ی مێژوویی خۆمان بگرین.»

بابیۆف به‌ دانیشتنه‌ نهێنییه‌کانی ده‌ستی به‌ کار کرد.
کاتێک هێرشی ئه‌رمه‌نییه‌کان بۆ سه‌ر کورده‌کان بووه‌ هۆی ئه‌وه‌ی که‌ کورده‌کان ئه‌رمه‌نستان چۆل بکه‌ن، چالاکییه‌کانی کۆمیته‌ له‌ پێناو خواستی ئه‌و به‌شه‌ له‌ ئه‌ندامه‌کان، که‌ له‌و بڕوایه‌دا بوون که‌ رۆیشتن به‌ره‌و مۆسکۆ و دانیشتن له‌گه‌ڵ سه‌رۆکی حکوومه‌ت پێویسته‌، به‌ره‌وپێش چوو. هه‌رچه‌ند که‌ گۆرباچۆف هێندێک هه‌نگاوی بۆ ئازادی هه‌ڵگرت، به‌ڵام بابیۆف چالاکییه‌کانی له‌ رێگه‌ی دانیشتنه‌ نهێنییه‌کانی‌ ده‌ست پێکرد.


به‌ گرتنی هێندێک کۆبوونه‌وه‌ له‌ نێو ئه‌و کوردانه‌دا که‌ له‌ ساڵی 1989 له‌ ئازه‌ربایجان ده‌ژیان ده‌ستی پێکرد. دواتر به‌ نۆره‌ بۆ کورده‌کانی تورکه‌منستان، گۆرجستان، ئه‌رمه‌نستان، قرقیزستان، ئۆزبه‌کستان و قه‌زاقستان هێندێک کۆبوونه‌وه‌ی پێکهێنا و ئه‌و خه‌باته‌ زۆره‌ملییه‌ی بۆ کورده‌کان شی کرده‌وه‌. دوکتور «سادقوف» یه‌کێک له‌ به‌شدارانی ئه‌و کۆبوونه‌وانه‌ که‌ له‌ ئاڵمائاتا به‌رێوه‌ چوون ده‌ڵێ: بابیۆف ئه‌و کۆبوونه‌وانه‌ به‌ مه‌به‌ستی رێکخستنی کورده‌کانی یه‌کیه‌تی سۆڤییه‌ت بۆ چاره‌سه‌ری کێشه‌کانیان به‌ڕێوه‌ ده‌برد. سادقۆف ده‌ڵێ: «کورده‌کانیش ویستیان له‌و فه‌زایه‌ تا راده‌یه‌ک ئازاده‌ی که‌ گۆرباچۆف له‌ یه‌کیه‌تیی سۆڤییه‌ت دروستی کردبوو، له‌ پێناو به‌رێوه‌ بردنی کۆبوونه‌وه‌کان که‌ڵک وه‌ربگرین.» ئێمه‌ ‌کورده‌کان که‌ سه‌رکۆت کرابووین زیاتر له‌ هه‌مووان له‌ هه‌نگاوه‌کانی گۆرباچۆف بۆ کردنه‌وه‌ی فه‌زای یه‌کیه‌تیی سۆڤییه‌ت که‌ڵکمان وه‌رگرت، چونکه‌ ئه‌و بارودۆخه‌ وایکرد له‌ رێگه‌ی کۆبوونه‌وه‌کانی بابیۆف له‌و ساردوسڕییه‌ی که‌ باڵی به‌سه‌رماندا کێشا بوو رزگارمان بێ. سادقۆف له‌ هه‌مبه‌ر نێو ئاخنی ئه‌و کۆبوونه‌وانه‌ ده‌ڵێ : «له‌ نێو ئه‌و کۆبوونه‌وانه‌دا چۆنییه‌تی که‌ڵک وه‌رگرتن له‌و فه‌زا ئازاده‌، چۆنییه‌تی ده‌سته‌به‌رکردنی مافه‌کانی کورد، ئه‌و شێوازانه‌ی که‌ له‌ پێناو گه‌یشتن به‌ ئامانج پێویست بوو که‌ڵکیان لێوه‌رگیرێ و له‌ دوایین لێکدانه‌وه‌دا چۆنیه‌تیی زیندوو کردنه‌وه‌ی کوردستانی سوور مشتومڕی له‌ سه‌ر ده‌کرا.» سادقۆف که‌ ئاماژه‌ به‌ په‌سه‌ند کردنی هێندێک بابه‌ت له‌ نێو ئه‌و کۆبوونه‌وانه‌ ده‌کا، ده‌ڵێ گرینگترین په‌سندکراو ئه‌وه‌ بوو که‌ ئه‌ندامانی هه‌یئه‌تێک که‌ له‌ ساڵی 1961 بۆ موسکۆ چووبوون، له‌گه‌ڵ هه‌یئه‌تێکی به‌رفراوانتر دیسان سه‌ردانی مۆسکۆ بکه‌ن و بارودۆخی کورده‌کانی یه‌کیه‌تیی سۆڤییه‌ت به‌ ئاگاداری «گۆرباچۆف» سه‌رۆک کۆماری ئه‌وکات بگه‌یه‌نن.

دیسان گرتنه‌به‌ری رێگه‌ی مۆسکۆ
به‌مجۆره‌ بۆ جارێکی دیکه‌ نوێنه‌رانی کورد رێگه‌ی مۆسکۆیان گرته‌وه‌‌به‌ر. کۆمیته‌ی پێکهاتوو دوابه‌دوای بڕیاری رۆیشتن بۆ مۆسکۆ و داواکردنی چاره‌سه‌ری له‌ به‌رپرسانی ده‌وڵه‌ت، له‌سه‌ر کات و چۆنیه‌تیی رۆیشتن بۆ مۆسکۆ هێندێک باسیان کرد. له‌ دوایین کۆبوونه‌وه‌یه‌ک که‌ له‌ ناوه‌ندی کلتووریی کورده‌کان له‌ ئاڵمائاتا، که‌ له‌ ساڵی 1989 دامه‌زرابوو، پێکهات، به‌ سه‌رنجدان به‌ جێژنی 9ی مه‌ی ساڵڕۆژی تێکشکانی فاشیزمی ئاڵـمان له‌ لایه‌ن یه‌کیه‌تیی سۆڤییه‌ته‌وه‌، بڕیار درا که‌ له‌ مانگی مه‌ی به‌ پێکهێنانی هه‌یئه‌تێک که‌ به‌ لانیکه‌م له‌ هه‌ر وڵاتێک، له‌ ناوچه‌کانی قه‌فقاز و ئاسیای نێوه‌ڕاست که‌ کورده‌کان له‌وێ ده‌ژین، پێنج که‌س به‌شدار بێ و به‌ره‌و مۆسکۆ بڕۆن. کومیته‌ به‌و بڕیاره‌ کۆتایی‌ به‌ کۆبوونه‌وه‌کانی هێنا و له‌ کۆبوونه‌وه‌ نێوخۆییه‌کان خۆی به‌ سوور بوون له‌سه‌ر ئه‌وه‌ که‌ «ئه‌گه‌ر ئه‌مجار رێگه‌ چاره‌ په‌یدا نه‌بێ، له‌ مۆسکۆ ناگه‌ڕێینه‌وه» و هه‌روه‌ها به‌ ئاگادار کردنه‌وه‌ی که‌سایه‌تییه‌ کوردکانی ئه‌و وڵاتانه‌ی که‌ کوردی لێ ده‌ژین ویستیان ئه‌و هه‌یئه‌ته‌ی که‌ بۆ مۆسکۆ ده‌چێ ئاماده‌ بکه‌ن. «ره‌مه‌زان سه‌یدۆف» یه‌کێک له‌ به‌شداربووانی دوایین کۆبوونه‌وه‌که‌ له‌ پێوه‌ندی له‌گه‌ڵ ئه‌و کۆبوونه‌وانه‌ی که‌ ئه‌وکات پێکهاتن، ئه‌و باسانه‌ی که‌ کران و ئه‌و کارانه‌ی که‌ له‌ کاتی چوون بۆ مۆسکۆ ده‌بێ ئه‌نجام بدرێن،
ده‌ڵێ: «هێندێك جار کۆبوونه‌وه‌کان زۆر ئاڵۆز ده‌بوون، ئێمه‌ گه‌نجه‌کان که‌ زۆر ئاگاداری واقعییه‌تی پرسه‌کانی وڵات نه‌بووین له‌و بڕوایه‌دا بووین که‌ ده‌بێ بۆ جارێکی دیکه‌ کوردستانی سوور زیندوو بکه‌ینه‌وه‌، به‌ڵام به‌شداربووانی به‌ته‌مه‌ن که‌ مێژووی کۆچ له‌ نیشتمانیان هه‌ر له‌بیر بوو له‌و بڕوایه‌دا بوون که‌ وڵاتی ئێمه‌ کوردستانه‌ و ده‌بێ بۆ ئه‌و شه‌ڕ بکه‌ین. به‌م هۆیه‌ باسه‌کان ئاڵۆزتر ده‌بوون، به‌ڵام سه‌ره‌ڕای هه‌مووی ئه‌وانه‌ چوون بۆ مۆسکۆ په‌سند کرا. یه‌کێک له‌ گرینگترین بابه‌ته‌کان که‌ به‌ بڕیاری هاوبه‌ش په‌سند کرا ئه‌وه‌ بوو که‌: ئه‌و جاره‌ به‌ ده‌ستی به‌تاڵی له‌ مۆسکۆ ناگه‌ڕێینه‌وه‌. بڕیار درا که‌ به‌ میتینگ ده‌ست به‌ چالاکی بکه‌ن و تا په‌یدا کردنی رێگه‌چاره‌یه‌ک، چالاکییه‌کانیان درێژه‌ پێ بده‌ن.

سه‌رچاوه‌: گۆڤاری رۆژه‌ف، ژماره‌کانی 11، 12، 13_ به‌هار، هاوین و پاییزی 1388
........................
تێبینی: به‌شی هه‌وه‌ڵی ئه‌م بابه‌ته‌ ده‌توانن له‌م لینکـــه‌دا ببینن.]]> کوردی - هه‌واڵ, بابه‌ت و نووسراوه‌]]> Sun, 05 Feb 2012 09:10:44 +0000 <![CDATA[ریشەهای بی ابایی نظام جمهوری اسلامی ایران - بخش دوم]]> http://beyani.net/index.php?id=5557
جایگاه ایران در اقتصاد جهانی
بهتر از هر کسی خود سردمداران نظام سیاسی حاکم بر ایران از جایگاه و اهمیت ویژه ایرن در اقتصاد جهانی، آگاه و مطلع هستند و شاید جوانب مختلف این امر حیاتی یکی از تاثیرگذارترین فاکتورها و عاملهای پیشبرد سیاستهای کنونی در سطح داخلی و خارجی میباشد که هر دو گونه ی سیاست داخلی و خارجی خود را با بی ایایی و مخالف قوانین بین الملل و حقوق بین الملل و با روشی متهورانه به پیش میبرد.

گرچه بر اساس روشهای سیاسی و ایدئولوژیکی ای که حاکمان نظام جمهوری اسلامی ایران در پیشبرد اهداف سیاسی خود در پیش گرفته اند، نظام و کشور را در سطح بین الملل دچار انزوای روزافزون نموده اند، اما خطراتی که بفای نظام را تهدید می نماید و تقریبا باعث عکس العمل گاها شدید و غیر منطقی سردمداران حکومت نسبت به عکس العمل سیاستهای بین المللی در قبال نظام جمهوری اسلامی ایران شده است با منافع اقتصادی و منافع ملی و در نمایی کلی تر امنیت ملی تعداد کثیری از کشورهای منطقه ای و قدرتهای جهانی در تضاد است ؛ بر همین مبنا شاهدیم که این خطرات و تهدیدها در طول چندین دهه از عمر جمهوری اسلامی ایران هنوز نتوانسته است کارآیی خود را نشان دهد و بالعکس با عکس العمل شدیدتر سردمداران حاکم بر ایران مواجه بوده است؛ به مفهومی دیگر تهدیداتی که متوجه نظام جمهوری اسلامی ایران میشود به شیوه ای غیر مستقیم و گاهاٌ مستقیم متوجه منافع ملی و امنیت ملی تعداد دیگری از کشورهای منطقه ای و قدرتهای جهانی میشود که ریشه در اقتصاد جهانی دارد ، عوامل بازدارنده این چنینی و مرتبط با منافع بسیاری از کشورها نه از قدرت واقعی و توان عملی جمهوری اسلامی است بلکه این موقعیت ژئواستراتژیکی ایران و همچنین موقعیت ژئوپلتیک انرژی ای است که ایران در مرکزیت این ژئوپلتیک قرار دارد که امری حیاتی برای جامعه امروزین بشری با نیاز روز افزون به انرژی میباشد و امنیت انرژی نیز یکی از مقوله های امنیت جهانی به شمار میرود و با توجه به طبیعت سیاسی انرژی و وابستگی متقابل منابع تولید و ذخایر از یک طرف و بازار تقاضا و مصرف از سوی دیگر با هم، هر گونه تنشی دروضعیت نظامی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی طرفین معادله، تاثیر مستقیمی بر قیمت و امنیت انرژی در بازارهای جهانی و سیاست های جاری در نظام بین المللی را با خود به همراه دارد که طبعات اقتصادی آن تاثیرات مستقیمی را بر زندگی مردم در اکثر نقاط جهان به همراه خواهد داشت و بالطبع آن نیزسیاسیت کشورها و دولتهای حاکم را نیز با بحران جدی مشروعیت ومحبوبیت مواجه خواهد نمود و در بسیاری موارد حتی باعث سقوط و یا استعفاء دولتها خواهد شد.

اکنون با توجه به وابستگی اقتصاد جهانی و انرژی به هم وهمچنین مسائل پیرامون ژئوپلتیک انرژی و تاثیر مستقیم آن بر امنیت انرژی ، میتوان جایگاه ایران را در اقتصاد جهانی ترسیم کرد؛ اهمیت امنیت انرژی و امنیت ژئوپلتیک انرژی، جایگاه ایران را در اقتصاد جهانی با مزیتهایی مواجه کرده است که توانایی عکس العمل جامعه جهانی در قبال زیاده خواهی های جمهوری اسلامی ایران را با مشکل مواجه کرده است.

ایران در اقتصاد جهانی داری سه مزیت عمده است:
منابع انرژی
ژئوپلتیک انرژی
تاسیسات انرژی هستەای

از لحاظ مزیت منابع انرژی ایران دارای ١٢ درصد منابع نفتی دنیا و ١٧ درصد منابع گازی دنیا میباشد گرچه فقدان دیپلماسی انرژی، جایگاه این کشور را در موقعیت مناسب بازارهای جهانی انرژی با تهدیداتی مواجه کرده است و از طرف دیگر به علت تناقضهای رفتاری جمهوری اسلامی ایرن در سطح بین الملل و اتخاذ سیاستهای ناموافق با نظام حقوقی و سیاسی بین الملل، خود را با تحریمهای جامعه جهانی مواجه ساخته است اما ایران با دارا بودن منابع هنگفت انرژی از یک طرف و رشد روز افزون مصرف انرژی در جهان و در نتیجه نیاز هرچه بیشتر بازارهای مصرف جهانی به انرژی از طرف دیگر، در مقام یک اهرم فشار بر بازار انرژی عمل مینماید که تاثیر مستقیمی را بر سیاستهای اتخاذی پیشروی جامعه جهانی در برابر ایران خواهد داشت و توانایی عکس العمل شدید و در هم کوبنده را در برابر این نظام مستبد و ناموافق با جامعه جهانی سلب کرده است؛ دارا بودن این اهرم و در کنار آن تخفیف های ویژه ای که ایران در فروش نفت برای مشتریان خود در نظر گرفته است از عوامل تشدید کننده این رویکرد جامعه جهانی شده است و هم چنین باعث گستاخی بیشتر در گفتمان و رویکرد سیاست خارجی و داخلی خود نیز شده است؛ با توجه به اینکه تعدادی از کشورهای اروپایی خرید ١٨ در صد از کل نفت صادراتی ایران را به خود اختصاص داده اند و کشورهای شرق آسیا مانند چین ، کره جنوبی و ژاپن نیز به علت نبود منابع انرژی نفتی و گازی وابسته به واردات حجم زیادی از نفت ایران هستند توانایی مهار زیاده خواهی نظام جمهوری اسلامی را تا حدودی با مشکل مواجه نموده است که در بسیاری از بررسیهای مهار ایران از طریق تحریمهای بین المللی، با ناهمخوانیهای ایجاد یک اتحاد بین المللی همراه است، بسیاری از این کشورها وابسته به واردات نفت از ایران میباشند که همراه با تخفیفهای ویژه ای است که ایران به عنوان امتیازبرای این کشورها قائل است که دیگر فروشندگان نفت این امتیازات را برای خریداران خود قائل نیستند و به اهرمی برای گرایش به خرید نفتی ایران بدل گشته است با توجه به اینکه کشورهای اروپایی خریدار نفت ایران که عمدتا شامل یونان ، ایتالیا و اسپانیا میباشد از لحاظ وضعیت اقتصادی در بحران قرار دارند که نفت ارزان برای آنها به عنوان یک غنیمت و امری حیاتی تلقی میشود تا زمانی که صادر کننده دیگه ای این امتیاز را برای آنها قائل نشود امکان انزوای ایران از طرف آنها به حد قابل توجهی نخواهد رسید.جمهوری اسلامی ایران با درک این امر و واقعیت که خود وی مهیا کننده پایه های چنین موقعیتی برای وابستگی تعداد کثیری از کشورها جهان به صنعت نفت خود شده است مخصوصا کشورهایی که قدرتهای نو ظهور در اقتصاد جهانی هستند مانند چین و هند ، که در شرایط جنگی هم شاید دست برداشتن از منافع نفتی خود در ایران برای آنها مشکل باشد رویکرد سیاسیت خارجی خود را همواره بر مبنای تهدید کردن بنا نهاده است؛ با توجه به آنچه که در زمان کنونی زمزمه های تحریم نفتی ایران در حال شنیده شدن است نظام جمهوری اسلامی با توجه به رویکرد خود از سالها قبل چنین تسهیلاتی را برای کشورهای خارجی در نظر گرفته بود و احتمال وقوع چنین رویدادی را از سالها پیش پیش بینی نموده بود.

مسئله دیگر مورد بحث در اینجا موقعیت ژئواستراتژیک ایران در قلب ژئوپلتیک انرژی جهان یا به زبانی رساتر دو منبع انرژی قرن بیست و یکم است که بسیاری از متخصصین علوم جغرافیایی نموداری به شکل بیضی را برای آن ترسیم نموده اند که ایران در قلب این دو منبع عظیم انرژی قرار دارد این دو منبع انرژی قرن بیست و یکم شامل دریای خزر و خلیج فارس میباشد که ذخایر انرژی آنها راهبردی و فوق العاده مهم برای جهان به شمار میرود وبرای همگان نیز روشن و قابل فهم میباشد. بزرگترین انبار انرژی هیدروکربنی جهان خلیج فارس است که بر اساس برآوردها تقریبا دو سوم ذخایر اثبات شده نفت و یک سوم ذخایر گاز طبیعی جهان را در اختیار دارد؛ از طرف دیگر و در حوزه شمالی این بیضیها انبار انرژی حوزه دریای خزر قرار دارد که در مجموع برآوردها میزان ذخایر این دو حوزه با هم در حدود هفتاد درصد ذخایر تثبیت شده نفت جهانی و بیش از چهل در صد منابع گاز طبیعی جهان را تشکیل میدهد؛ این دو حوزه ذخایر انرژی در داخل منطقه بیضی شکل قرار دارند که جفری کمپ ازاین منطقه بیضی شکل به نام " بیضی استراتژیک انرژی " یاد میکند و ایران در قلب این بیضی استراتژیک انرژی قرار دارد.

با توجه به اینکه اقتصاد جهانی و امنیت انرژی، رابطه تنگاتنگی با همدیگر دارند و انرژی خود به خود، به یک مقوله سیاسی بدل گشته و در تعیین معادلات و اقتدارسیاسی، نقش اساسی ای را ایفا مینماید؛ مخصوصا بعد از سقوط نظام کمونیستی اتحاد جماهیر شوروی، مبحث انرژی و جغرافیای ذخایر انرژی، با اهمیت فوق العاده ای در اقتصاد جهانی مطرح شد و دیدگاههای سیاسی از اولویت مناطق ژئواستراتژیکی و ژئوپولتیکی به دیدگاههای ژئواکونومیکی تغییر یافت؛ گرچه از اهمیت دو مبحث قبلی نکاست؛ اما این تغییر رویکرد در دیگاههای سیاسی، برای تعیین معادلات سیاسی در آغاز قرن بیست و یکم از اهمیت ویژه ای برخوردار است که بحث امنیت انرژی و امنیت جهانی را با دیدگاهی نوین و بر پایه اقتصاد مبتنی بر انرژی پایه گذاری و ترسیم نمود.

نظام جمهوری اسلامی ایران با در اختیار داشتن چنین مزیتهایی از تاثیر گذاری مهمی بر امنیت انرژی و در نتیجه اقتصاد جهانی برخوردار است و همین مسئله باعث شده است که تقریبا این نظام رویه ای باجگیرانه در مواضع جهانی اتخاذ کند گرچه نظام بین الملل، تاحدودی با این نظام سر ناسازگاری دارد، اما همین رویکرد نظام جمهوری اسلامی باعث شده که علی رغم خیلی از فشارها، با استفاده اهرم ژئوپلتیکی و ژئواستراتژیکی خود و تهدید بر روند امنیت انرژی و تاثیر گذاری بر اقتصاد جهانی تداوم عمر خود را با بی خیالی طی کند و سیاست بی ابایانه خود را هرچه بیشتر و روزافزون تر به نمایش بگذارد؛ اهرمی بودن این مزیتها برای ایران، در اتخاذ سیاستهایش، همسایگی قدرتهای نوظهور اقتصادی مانند چین و هند واز طرف دیگر اقتصاد اروپا با این موقعیت ژئوپولتیک انرژیست که اهمیت موضوع را چند برابر نموده است، باتوجه به میزان مصرف روز افزون انرژی از سوی این قدرتها و تقاضای بیشتر برای افزاییش نرخ پیشرفتهای اقتصادی به دو رقمی بودن و چرخش سریعتر چرخهای اقتصادی این کشورها مخصوصا از طرف چین و هند، وابستگی هرچه بیشتر این قدرتهای اقتصادی را به ذخایر هیدروکربنی این بیضی استراتژیک انرژی موجب شده است که ایران و ذخایر این کشور باری این اقتصادها امری حیاتی تلقی میشود.

در چنین وضعیتی و واقف بودن نظام جمهوری اسلامی ایران به این نیاز جهانی، اصرار بر اتخاذ سیاستهای خود و افزایش سقف سهم خواهی از نظم نوین بین المللی به عنوان قدرت برتر منطقه ای و جهانی را باعث شده است و بر همین مبنا گفتمان و رویکرد سیاست خارجی و داخلی اش را همواره بر تهدیدات منطقه ای و جهانی بنا نهاده است.

یکی از محورهای بحث در اینجا که جایگاه ایران را در اقتصاد جهانی با اهمیت جلوه داده است تاسیسات اتمی ای است که این کشور با تقبل هزینه های هنگفت مادی و معنوی ، در حال ساخت و پیشرفت سریع برای دستیابی به این منبع انرژی و برنامه مبهم تولید سلاح اتمی میباشد؛ شاید سئوالی که پیش بیاید این است که تاسیسات اتمی ایران چه تاثیری در اقتصاد جهانی خواهد داشت؟ پاسخ به این سئوال شاید تا حدودی آسان نباشد اما با نگاهی به میزان زمان مصرفی برای تکمیل این تاسیسات از جانب روسیه، و روند کارهای اجرای پروژه های اتمی در ایران، به میزان سرمایه های هدر رفته و مصرف شده را به خوبی درک کرد که طی این همه سال کشور روسیه به چه میزان از سرمایه ایران دست یافته است که با طویل المدت کردن ساخت این تاسیسات، هنوز هم با وجود فشارهای کشورهای اروپایی، آمریکا و کشورهای دیگر خاورمیانه، روسیه از ساخت وتکمیل این تاسیسات دست برنداشته است ؛ قطعا عامل اقتصادی این مسئله اساسی ترین محور کاری روسیه بوده است که با سیاستهای دوگانه خود هم با جامعه جهانی در دوره هایی که فشار جهانی بر ایرا زیاد بوده همراهی کرده و در دوره های دیگر مخالف با جامعه جهانی عمل کرده است که هزینه های میلیاردی این پروژه از جذابیت خاصی برای روس ها بخوردار بوده که بهانه تاخیر در اجرای روند تکمیل تاسیسات را با فشارهای جامعه جهانی توجیه کرده اند تا اینکه منافع نهفته میلیاردی تاخیر در اجرا را بدست بیارند و در دوره هایی نیز از ایران پشتبانی نموده اند که باعث دلگرمی ایران به روسها بوده که جمهوری اسلامی از گفتمان سیاسی خود و ریکرد های سیاسی خود عقب ننشسته است؛ بعد دیگر این قضیه و اهمیت آن، تاثیر این تاسیسات و نظام جمهوری اسلامی ایران بر دیگر کشورهای خاورمیانه است که برای فشار بر ایران و به شکست کشاندن پروژه های اتمی ایران، دست به دامان اروپاییان و آمریکا شده اند و در این راستا مجبور به پرداخت هزینه های عکس العمل اروپاییان و آمریکا در برابر ایران شده اند و از طرف دیگر مجبور به وارد نمودن تسلیحات بی شماری از این کشورها شده اند که با توجه به اینکه کشورهای منطقه ای خاورمیانه، مجبور به خریدهای ده ها میلیارد دلاری تسلیحاتی از اروپا ، آمریکا ، چین ، روسیه ودیگر کشورها شده اند؛ این نوع از تعاملات حول برنامه های اتمی ایران و مضاف بر آن گفتمان خصمانه جمهوری اسلامی، منافع مادی و چرخش سرمایه در بازارهای مختلف تسلیحاتی جهان را با رونقی بی سابقه مواجه ساخته است که خریدهای ده ها میلیارد دلاری تسلیحات نظامی کشورهای حوزه جنوبی خلیج فارس در یک سال اخیر از این نوع از مزایا به شمار میرود که شاید عواملی در تحریک و پافشاری ایران بر نوع گفتمان خصمانه خود دخیل هستند که فاکتورهای اساسی آن در بیرون از منطقه قرار دارند؛ حال با توجه به طرف سازنده تاسیسات و طرف معامله گر تسلیحات به خوبی میتوان به واقعیت نزدیک شد که با چنین فاکتورهایی است که ایران به بی ابایی های سیاسی خود چه در سطح داخلی و چه در سطح بین المللی ادامه میدهد.]]> فارسی - اخبار, مقالات]]> Sun, 05 Feb 2012 09:08:37 +0000 <![CDATA[نامه‌ای به مدیریت تلویزیون پرس تی‌وی... مختار زارعی]]> http://beyani.net/index.php?id=5556 با سلام
همچنانکه‌ مستحضرید یکی از برنامه‌های شما در بخش ایران تودی مربوط به‌ کردستان بود و از آنجا که‌ بخشی از گفتگوی اینجانب در آن برنامه‌ پخش شد. ازعالیجنابان تقاضا دارم به‌ ابهامات و پرسشهای ذیل پاسخ فرمایید. امید که‌ با رفع این نگرانیها امکان همکاری مجدد و بهتر مهیا گردد.

1- موضوع اصلی گفتگو تروریسم بود که‌ اینجانب با توضیح مفصل درباره‌ نهضتهای آزادی بخش و تاکید بر حق تعیین سرنوشت و تفاوتهای بنیادی آن با تروریسم بر اساس تعاریف کنوانسیونهای بین المللی به‌ سوالات خبرنگار شما پاسخ گفتم. متاسفانه‌ آنچه‌ در پخش برنامه‌ شما مشاهده‌ گردید، حذف موضوع اصلی گفتگو و صرفا پخش حواشی آن در خصوص پژاک و مجاهدین خلق بود؛ آنهم به‌ صورت گزینشی که‌ کاریست بسیار دور از اخلاق حرفه‌ ای حوزه رسانه‌.

2- در آن برنامه‌ اقدام به‌ پخش اعترافات کسانی نموده‌اید که‌ تاکنون دادگاهی نشده‌اند،امکان دسترسی به‌ وکیل ندارند و در تک سلولی¬های اداره‌ اطلاعات تحت بازجویی مقدماتی هستند، لذا پخش آن اعترافات غیر قانونی بوده‌ و کاملا به‌ دور از فرامین اسلامی می¬باشد.‌ بسیاری از منتقدان برآنند که‌ اعترافات در شرایط غیر عادی و تحت اجبار و اکراه گرفته‌ شده‌ و آن افراد نه‌ تنها هیچ نقشی در بمبگذاری¬ها نداشته، بلکه‌ به‌ جرم حفظ محیط زیست!! بازداشت شده‌اند.اینجانب‌ آن اعترافات را نه‌ تایید میکنم و نه‌ تکذیب، بلکه‌ خواهان برگذاری دادگاهی عادلانه‌ و علنی با حضور خبرنگاران مستقل و فعالان حقوق بشر هستم، در غیر اینصورت حق با منتقدان خواهد بود.

3- بهتر بود قبل از مصاحبه‌ با اینجانب در باره‌ چگونگی تدوین برنامه‌ و بویژه‌ تلفیق آن اعترافات مرا مطلع می نمودید و این عرفی پذیرفته‌ شده‌ است که‌ مصاحبه‌ شونده‌ را در جریان قرار دهند، اگرچه‌ اینجانب تنها مسول سخنان خودم هستم اما بدون شک اگر قبل از مصاحبه‌ از کم و کیف آن مطلع می¬شدم مصاحبه‌ را نمی¬پذیرفتم.

4- بازسازی بمبگذاری و پخش سخنان مدعیان ربوده‌ شدن و ... به‌ حدی آماتور بود که‌ بعید می¬دانم حتا تهیه‌ کنندگان را هم قانع نموده‌ باشد تا چه‌ رسد به‌ مخاطبان. اینجانب همچون بسیاری از مردم کردستان هیچ علاقه‌ و اعتمادی به‌ پژاک ندارم، اما باج گیری و آدم ربایی و شکنجه‌ را نمی¬توان بدون مدرک و دلیل معتبر قبول نمود؛ خاصه‌ آنکه‌ چنین اقداماتی توسط تعدادی از مسئولان سپاه پاسداران تحت نام و لباس پژاک سابقه‌ دارد. اگر باور نمی¬فرمایید از سرهنگ پاسدار هیوا تاب بپرسید.

با احترام مختار زارعی
............................
توضیح: آقای زارعی به زبان کوردی نسبت به انتقادهای منتقدان از وی پاسخ داده‌ است. می توانید این دفاعیه را در این لینــــک ببینید..]]> اخبار مهم, مقالات]]> Sun, 05 Feb 2012 08:07:23 +0000 <![CDATA[روون کردنه‌وه‌یک له لایه‌ن (موختار زارعی) سه‌باره‌ت به‌ وت و وێژه‌که‌ی له‌ گه‌ڵ پرێس تی‌ڤی]]> http://beyani.net/index.php?id=5555
وڵامی ره‌خنه‌ی یه‌که‌م؛ بۆ له‌ گه‌ڵ پرێس تی ڤی قسه‌م کردوه‌:
ئایا ئه‌م وتوو وێژه‌ به‌ مانای ئه‌وه‌یه‌ که‌ من گرێدراوی بیر و به‌رنامه‌ی پرێس تی‌ڤیم؟
1- پرسیاره‌کانی هه‌واڵنیری پرێس تی ڤی سه‌باره‌ت به‌ تیرۆریزم بوو که‌ من به‌ تێر و ته‌سه‌لی له‌ سه‌ر بزاڤه‌ رزگاری خوازه‌کان و خاڵه‌ جیاوازه‌ه‌کانی له‌گه‌ڵ تیرۆریزم قسه‌م کرد و جه‌ختم ده‌خسته‌ سه‌ر ئه‌وه‌ی که‌ هه‌وڵ دان بۆ دابین کردنی مافی چاره‌ی خۆ‌نووسین شه‌رعیه‌تی هه‌یه‌ و ناکه‌وێته‌ خانه‌ی تیرۆریزمه‌وه‌. له‌ په‌راوێزیشدا باسی پژاک و سه‌له‌فیه‌کان و موجاهێدینی خه‌لقیش کرا. به‌ڵام کاتێک که‌ بڵاو کرایه‌وه‌، به‌ داخه‌وه‌ بینیم که‌ به‌شی سه‌ره‌کی وتوو وێژه‌که‌ حه‌زف کراوه‌ و ته‌نیا په‌راوێزه‌کان بڵاو بۆته‌وه‌. هه‌روه‌ها وته‌کانی منیان له‌ گه‌ڵ ئێعترافاتی چه‌ن که‌س تێکه‌ڵ کردبوو. خێرا منیش نامه‌یه‌کم ئاراسته‌ی پرێس تی ڤی کردوو و ناره‌زایه‌تی خۆمم ده‌ربڕیبوو سه‌باره‌ت به‌ بڵاو کردنه‌وه‌ی ئێعترافاتی که‌سانێک که‌ هێشتا دادگایی نه‌کراون و تۆمه‌ته‌که‌یان نه‌سه‌لماوه‌.هه‌روه‌ها داوام کردوه‌ که‌ به‌شی سه‌ره‌کی وتووێژه‌که‌ی من بڵاو بکرێته‌وه‌. هه‌ر له‌ ئاخری ئه‌م روون¬کردنه‌وه‌دا‌ ده‌قی نامه‌‌که‌م‌ بۆ پرێس تی ڤی بۆ ئاگه‌داری هه‌مووان بڵاو ده‌که‌مه‌وه‌.
2- من زیاتر له‌ سه‌د وتووێژم له‌گه‌ڵ رسانه‌کان هه‌یه‌. له‌گه‌ڵ ,BBC, VOA تیشک، رۆژهه‌ڵات، نه‌ورۆز، ئاسۆسه‌ت، کورد کاناڵ، دویچه‌وه‌له‌ و هتد . گومان له‌وه‌دا نیه‌ که‌ هه‌ر کام له‌م‌ رسانه‌گه‌له‌ به‌ بیر و به‌رنامه‌یک نزیکن ‌و به‌ جۆرێک زمانحاڵی لایه‌ن یان گووتارێکی سیاسین. ئه‌گه‌ر ئه‌و فورمووله‌ قبوول که‌ین که‌ قسه‌کردن له‌ گه‌ڵ رسانه‌یه‌ک به‌ مانای وابه‌سته‌گی به‌ بیر و بۆچوونی ئه‌و رسانه‌یه‌ بێت، ئه‌وه‌ من ده‌که‌ومه‌ خانه‌ی کامیانه‌وه‌؟! ئه‌ی ئه‌و هه‌موو رووناک¬بیر، رۆژنامه‌وان، هونه‌رمه‌ند و کارناس و هتد که‌ له‌ گه‌ڵ رسانه‌کان قسه‌ ده‌که‌ن ئایا هه‌موویان وابه‌سته‌ن؟ با رسانه‌یه‌ک سه‌ر به‌ حیزب یان گوتارێک بێت، ئایا جگه‌ له‌ باوه‌ڕمه‌ندان و لایه‌نگرانی که‌س بۆی نیه‌ له‌ گه‌ڵی قسه‌ بکات؟
3- ماوه‌ی دوو مانگ که‌ له‌ بازداشتگای اطلاعاتی سنه‌ بووم، یه‌ک له‌ ئێتهامه‌کانم که‌ زۆریش ده‌یان پرسی و زۆریشی لێ تووڕه‌ بوون، وتوووێژی من له‌ گه‌ڵ رسانه‌گه‌لی نه‌یاری رژیم بوو. وڵامی من له‌و کاته‌دا بۆ ئه‌وان ئه‌وه‌ بوو که‌ قسه¬کردن له‌ گه‌ڵ رسانه‌یه‌ک نابێته‌ به‌ڵگه‌ بۆ سه‌لماندنی وابه‌ستگی به‌ به‌رپرسانی ئه‌و رسانه‌یه. به‌ڵام ئه‌وان هه‌ر به‌ لای خۆیان¬دا ده‌یان تاشی؛ که‌ چی ئه‌بینم ئه‌مه ته‌نیا‌ لۆژیکی اطلاعات نیه‌، به‌ڵکوو هاوکات لۆژیکی بڕێک به‌ ناو رۆژنامه‌وان و پارێزه‌رانی مافی مرۆڤیشه‌!!!
4- له‌وانه‌یه‌ تا راده‌یه‌ک هه‌ر دوو لا راست بکه‌ن، ئه‌ویش ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ به‌رچاوته‌نگ بوونی زۆربه‌ی رسانه‌کان. راسته‌که‌ی ئه‌وه‌یه‌ زۆربه‌یان ئاماده‌ نین له‌ گه‌ڵ نه‌یارانی خۆیان قسه‌ بکه‌ن. بۆ نموونه‌‌ پرێس تی ڤی به‌ پێچه‌وانه‌ی به‌ڵێنه‌که‌یان بۆ بڵاوکردنه‌وه‌ی هه‌موو قسه‌کانم، هه‌موو ئه‌و به‌شانه‌ی که‌ دژ به‌ ده‌سه‌ڵات بوو، دایان-خستبوو. ئه‌مه‌یش تایبه‌ت به‌ پرێس تی ڤی نیه‌. من ده‌یان جار وتووێژم له‌گه‌ڵ نه‌ورۆز بووه‌ ، به‌ڵام یه‌کجاریش ئاماده‌ نه‌بوون ره‌خنه‌کانم سه‌باره‌ت به‌ پژاک بڵاو بکه‌نه‌وه‌؛ ته‌نانه‌ت هه‌واڵی بانگهێشت و مه‌حکوومیه‌تم له‌ دادگای ئێنقلاب. په‌یتا په‌یتاش ده‌ڵێن ئێمه‌ رسانه‌یه‌کی سه‌ربه‌خۆین. سه‌ره‌ڕای ئه‌م واقعیه‌ته‌ هه‌ر رسانه‌یه‌ک ئاماده‌ بێت له‌ گه‌ڵم قسه‌ بکات، ئه‌وا من به‌ ده‌رفه‌تێکی ده‌زانم بۆ بڵاوکردنه‌وه‌ی بیر و باوه‌ڕی خۆم. جارێک که‌ ئه‌حمه‌دی شاملوو له‌وڵامی ئه‌و ره‌خنه‌یه‌دا که‌ بۆ له‌ گه‌ڵ رسانه‌یه‌کی ده‌وڵه‌تی قسه‌ت کردوه‌، وتی رسانه‌ له‌ لای من وه‌کوو مینبه‌ره‌. من ته‌نیا به‌رپرسی وته‌کانی خۆمم و هیچ به‌رپرسی قسه‌کانی که‌سانێکی¬تر که‌ پێش من یا دوای من چوونه‌ته‌ منبه‌ر، نیم(گه‌ڕانه‌وه‌ له‌ به‌ڕێز کاک ساڵه‌ح نیکبه‌خت). له‌ کۆتایی ئه‌م به‌شه‌دا به‌ کورتی ده‌ڵێم، قسه‌ کردن له‌ گه‌ڵ هیچ رسانه‌یه‌ک له‌ خۆم قه‌ده‌غه‌ ناکه‌م و به‌ وابه‌ستگی نازانم و ته‌نیا به‌رپرسی قسه‌کانی خۆمم.

وڵامی ره‌خنه‌ی دووه‌م؛ ناوه‌ڕۆکی وتوووێژه‌که‌م:
1- زۆر به‌ راشکاوانه‌ ده‌ڵێم که‌ پژاک بوونی سه‌ر‌به‌خۆی نیه‌ و به‌شێکه‌ له‌ په‌که‌که‌. به‌رنامه‌کانی به‌ ته‌واوی له‌ گه‌ڵ بارودۆخ و گووتاری رۆژهه‌ڵاتی کوردستان ناته‌بایه‌ و زیاتر له‌وه‌ له‌ خزمه‌ت به‌رژه‌وه‌ندی کوردستانی رۆژهه‌ڵات بێ، کارتێکه‌ به‌ ده‌ستی په‌که‌که‌وه‌ بۆ مامه‌ڵه‌ کردن له‌ گه‌ڵ ئێران. ئێستاش که‌ فه‌رمان دراوه‌ شه‌ڕه‌که‌ بۆ سووریه‌ بگۆزنه‌وه، پژاکیش گوێ رایه‌ڵیان بووه‌و باش دامرکاوه‌.‌
2- پژاک له‌م ماوه‌دا که‌ ئه‌م هه‌موو نرخه‌ی به‌ سه‌ر رۆڵه‌کانی کوردستان دا سه‌پاندوه‌، چه‌ یارمه‌تیه‌کی به‌ مافی نه‌ته‌وه‌یی کورد له‌ رۆژهه‌ڵاتی کوردستان کردوه‌، جگه‌ له‌ خۆ هه‌ڵکۆتان به‌ گوتاری شاخ له‌ جۆری شارلاتانیزم و ته‌نگ هه‌ڵچنین به‌ گوتاری شارستانیه‌ت به‌ ده‌یان کرده‌وه‌ی قیزه‌ون، که‌ به‌داخه‌وه‌ هه‌موو ئه‌وانه‌ێش له‌ ژێر ناوی پێشمه‌رگایه‌تی و کوردایه‌تی¬دا ئه‌نجام ده‌دات.
3- پژاک به‌رده‌وام سووکایه‌تی به‌ حیزبه‌کانی تر ده‌کات که‌ خاوه‌ن ده‌یان ساڵ پێشمه‌رگایه‌تی و هه‌زاران شه‌هیدی نیشتمانین و بێ شه‌رمانه‌ رێبه‌رانیان به‌ جاش ناوده‌بات و خۆی به‌ ته‌نیا حیزبی ره‌وای کوردستان ده‌زانێت، که‌چی ئاماده‌ نه‌بوه‌ ئاڵای کوردستان هه‌ڵ¬بکات و به‌ فه‌رمی بناسێت.
4- کێ بێت نه‌بوونی ئازادی ده‌ربڕینی بیر و را و ئازادی چالاکی سیاسی و کۆمه‌ڵایه‌تی و ... ئینکار بکات؟ کێ بیت گرتن و ئه‌شکه‌نجه‌ و ئێعدامی نه‌یاران به‌ ره‌وا بزانێت؟ کێ بێت ئه‌و هه‌موو هه‌ڵاواردن و نابه‌رانبه‌ری¬یه‌ نه‌بینێت؟ ئه‌من بۆ خۆم تا رۆژێکم له‌ دونیا مابێت قه‌د ته‌سلیمی گوتاری ده‌سه‌ڵات نابم و بۆ له‌قاو دانی قه‌د بێده‌نگ نابم با ته‌واوی عومریشم له‌ زیندان به‌سه‌ر بچێت، به‌ڵام باسه‌که‌ی من ئه‌وه‌یه‌ که‌ نابێت ئێمه‌مانان که‌ خۆمان به‌ لایه‌نگری مافی مرۆڤ و ئازادی و دیموکراسی ده‌زانین له‌و سه‌ره‌وه‌ داکه‌وین و ببین به بکه‌ر یان‌ پاساوکه‌ری ئه‌و کرده‌وه‌ چه‌په‌ڵانه‌؛ که ‌وابوو ئێتر جیاواز¬ی¬مان چیه‌؟ ئه‌مڕۆ که‌ بێ¬ده‌سه‌ڵاتین ئه‌گه‌ر به‌ مافی مرۆڤ و ئازادیخوازی و دیموکراسی پابه‌ند نه‌بین چ‌ گه‌ره‌نتیه‌ک هه‌یه‌ دوا¬رۆژ که‌ ده‌سه‌ڵاتمان ده‌سکه‌وت، بیانپارێزین؟

پرسیارێک له‌ بڕێک به‌ ناو پارێزه‌رانی مافی مرۆڤ:
تکایه‌ جارێک راشکاوانه‌ وڵامی ئه‌م پرسیاره‌ بده‌نه‌وه‌ که‌ ئایا لای ئێوه‌ مرۆڤ دوو جۆرن؟ ئایا پێشیل-کردنی مافی جۆرێکیان ره‌وایه ‌و جۆرێک¬تریان ناڕه‌وا؟ چه‌نده‌ ره‌وا بوو‌ تیرۆری وریا که‌لهور و پژمان زه‌مانی و هتد که‌ نه‌ پاسدار بوون و‌ نه‌ له‌ مه‌یدانی شه‌ڕدا به‌ ده‌ستی هێزه‌کانی ئه‌و حیزبه‌ کوژران؟ بۆ ده‌نگتان پێوه‌ هه‌ڵنه‌سا؟ ئایا ته‌قاندنه‌وه‌ی بۆمب له‌ ناو خه‌ڵکی سیڤیل ره‌وا بوو؟ ئایا پارێزه‌رانی مافی مرۆڤ کاتێک که‌ حیزبه‌ خۆشه‌ویسته‌که‌یان کاری ته‌قینه‌وه‌ و تیرۆر ده‌کات ده‌بێ بێ ده‌نگ بن؟
من ئه‌گه‌رچی‌ ئه‌ندامی هیچ رێکخراوه‌یه‌کی پارێزه‌ری مافی مرۆڤ نیم، به‌ڵام مافی مرۆڤم پێ پیرۆزه‌ و هیچ جۆر جیاوازیه‌ک، دانانێم نێوان ئینسانه‌کان و له‌ قاودانی هه‌ر چه‌شنه‌ پێشێل بوونی مافی مرۆڤێک به‌ ئه‌رکی خۆم ده‌زانم. به‌ڵام به‌ راستی هه‌ر زۆر عه‌یبه‌ بۆ به‌ ناو پارێزه‌رێکی مافی مرۆڤ که‌ سه‌باره‌ت به‌ تیرۆر و رفاندن و ته‌قینه‌وه‌و ده‌یان کاری قیزه‌ونی¬تر که‌ به‌ ده‌ستی حیزبه‌ خۆشه‌ویسته‌که‌ی روو ده‌دات، خۆ لێ¬گێل کردن، نه‌وه‌ک تۆزێک له‌ قارمانێتیه‌که‌ی که‌م بێته‌وه‌!!!
بڕێک له‌ رخنه‌که‌یان¬دا گوتوویانه‌ ئه‌گه‌ر پارتێکی کوردستانی هه‌ڵه‌یشی بووبێت، نابێت باسیان بکرێت چونکه‌ ئه‌و حیزبه‌ له‌ سه‌نگه‌ری دژایه‌تی کۆماری ئیسلامیدایه‌. من به‌ ته‌واوی دژ به‌م لۆژیکه‌م که‌ پێوه‌ری دابه‌شکردنی یار و نه‌یار(دۆست-دوژمن)، هه‌ڵوێستی ئه‌و پارته‌ سه‌باره‌ت به‌ کۆماری ئیسلامی بێت ئه‌وکات وڵامتان چیه‌ سه‌باره‌ت به‌ موجاهێدینی خه‌لق یان سه‌له‌فیه‌کانی کوردستان؟ به‌پێچه‌وانه‌وه‌ پێوه‌ری من پابه‌ندبوونه‌ به‌ پره‌نسیپه‌کانی مافی مرۆڤ و دیموکراسی و ئازادیخوازی‌.

له‌وانه‌یه‌ هه‌مووی ئیده‌عاکانی من هه‌ڵه‌ بێت؛ من ئاماده‌م بۆ دیالۆگێکی ته‌له‌ڤیزیۆنی له‌ یه‌کێک له‌ مێدیا کوردیه‌کاندا به‌ به‌شداری هه‌رکام له‌م رخنه‌گره‌ خۆشه‌ویستانه‌.
...........................
تێبینی: هاوکات جه‌نابی زارعی نامه‌یه‌کی له رێگای ئه‌نته‌رنێته‌وه‌ ئاراسته‌ی به‌رپرسی پرس تی‌وی کردوه‌، که ده‌توانن له‌م لینکـــــه‌دا ده‌قی نامه‌که‌ ببینن.]]> هه‌واڵی گرینگ, بابه‌ت و نووسراوه‌]]> Sun, 05 Feb 2012 07:53:36 +0000 <![CDATA[گه‌مارۆکانی یه‌کیه‌تی ئورووپا - ڕێبوار مەعرووف زادە]]> http://beyani.net/index.php?id=5553
هه‌ڵوێستی تازه‌ی یه‌کیه‌تی ئورووپا به‌دژی ئێران دوو ئاکامی هه‌یه‌:
١. موبیلیزه‌بوونی هه‌مه‌لایه‌نه‌ی رۆژئاوا به‌دژی ئێران:
له‌ رابردوودا هه‌ڵوێست رۆژئاوا له‌ به‌رامبه‌ر کۆماری ئیسلامی نه‌ک هه‌ر یه‌کگرتوو نه‌بووه‌، به‌ڵکوو سیاسه‌تی له‌هه‌مبه‌ر ئێران ئاستی جیاواز و فره‌چه‌شنی هه‌بووه‌. بۆ نموونه‌ له‌ حاڵێکدا که‌ ئه‌مریکا له‌ ساڵی ١٩٧٩وه‌ باڵوێزخانه‌که‌ی له‌ لایه‌ن کۆماری ئیسلامییه‌وه‌ داخرابوو، کۆمپانیای زیمێنسی ئاڵمانی تا ئه‌م دواییانش له‌ رێگه‌ی پێدانی خزمه‌تگوزاری ته‌له‌فون یارمه‌تیده‌ری لایه‌نی ئه‌منییه‌تی کۆماری ئیسلامی بووه‌. هه‌روه‌ها سیاسه‌تی دوانه‌ی رۆژئاوا له‌ سه‌روویانه‌وه‌ سیاسه‌تی ئه‌مریکا له‌ ناوچه‌‌‌دا،‌ پێشخستنی به‌رژه‌وه‌ندی ئابووریی به‌سه‌ر مافی مرۆڤ و دێموکراسیدا، به‌شێک و به‌ستێنێک بووه‌ بۆ‌ شکڵگرتن و به‌رده‌وامی تێرۆریزمی کۆماری ئیسلامی ئێران. پێویسته‌ ئه‌وه‌ له‌یاد نه‌که‌ین که‌ ده‌زگای تێرۆری کۆماری ئیسلامی ته‌نیا به‌هۆی سیاسه‌تی دووانه‌ی رۆژئاواوه‌ ده‌یتوانی چالاکانی سیاسی و دژبه‌رانی خۆی له‌نێو خاکی ئورووپاش له‌نێو ببا، ته‌نانه‌ت نابێ ئه‌وه‌ش له‌یاد بکه‌ین که‌ ده‌زگای تیرۆری کۆماری ئیسلامی نه‌ک به‌هۆی یاسا و سیاسه‌ته‌کانی رۆژئاوا، به‌ڵکوو به‌هۆی ئابڕووچوونێکی گه‌وره‌ و به‌ دوای بڕیاری دادگای میکۆنوس له‌ ساڵی ١٩٩٧دا‌ راوه‌ستا. به‌و پێیه‌ له‌ ئێستادا مۆبیلیزه‌بوونی رۆژئاوا به‌دژی ئێران هه‌م لایه‌نی سیاسی ده‌بێ و هه‌م لایه‌نی ئابووری.
" ده‌زگای تێرۆری کۆماری ئیسلامی ته‌نیا به‌هۆی سیاسه‌تی دووانه‌ی رۆژئاواوه‌ ده‌یتوانی چالاکانی سیاسی و دژبه‌رانی خۆی له‌نێو خاکی ئورووپاش له‌نێو ببا، ته‌نانه‌ت نابێ ئه‌وه‌ش له‌یاد بکه‌ین که‌ ده‌زگای تیرۆری کۆماری ئیسلامی نه‌ک به‌هۆی یاسا و سیاسه‌ته‌کانی رۆژئاوا، به‌ڵکوو به‌هۆی ئابڕووچوونێکی گه‌وره‌ و به‌ دوای بڕیاری دادگای میکۆنوس له‌ ساڵی ١٩٩٧دا‌ راوه‌ستا. "

الف. لایه‌نی سیاسی مۆبیلیزه‌بوونی رۆژئاوا: دیاره‌ له‌ ئێستادا دوو زلهێزی جیهانی واته‌ ئه‌مریکا و بریتانیا له‌ جوغرافیای ئێراندا باڵوێزخانه‌که‌‌یان داخراوه‌. له‌ سیستمی نێوده‌وڵه‌تیدا هه‌بوونی باڵوێزخانه‌ی وڵاتێک له‌ وڵاتێکی دیکه‌ ده‌رخه‌ری سه‌قامگیربوون و ئاسایی بوونی پێوه‌ندییه‌کانه‌، به‌ڵام به‌ چه‌ند قاتی ئه‌وه‌ داخستنی باڵوێزخانه‌ی وڵاتێکیش نیشانده‌ری نه‌گونجان و قبووڵ نه‌کردنی یه‌کتر له‌نێو سیستمی نێوده‌وڵه‌تی دایه‌. له‌ڕاستیدا له‌ سیستمی نێوده‌وڵه‌تیدا باڵوێزخانه‌ی وڵاتێك له‌ وڵاتێکی دیکه‌ نه‌ به‌ سووک و ساده‌یی داده‌خرێ، نه‌ به‌ ئاسانی و خێراییش دیسان ده‌کرێته‌وه‌، به‌م پێیه‌ نه‌بوونی باڵوێزخانه‌ی ئه‌مریکا و بریتانیا له‌ ئێران بنه‌مایه‌کی به‌هێزه‌ نه‌ک هه‌ر بۆ دۆست نه‌بوونیان، به‌ڵکوو‌ بۆ وێککه‌وتن و رووبه‌ڕوو بوونه‌وه‌ی ئه‌و وڵاتانه‌ له‌گه‌ڵ یه‌کتر. ئه‌و بنه‌ما به‌هێزه‌یه‌ که‌ رۆژئاوا ناچار ده‌کا‌ له‌ به‌رامبه‌ر و به‌دژی ده‌سه‌ڵاتدارییه‌تی‌ کۆماری ئیسلامی روو بکاته‌‌ کۆمه‌ڵگه‌ی ئێران. کۆمه‌ڵگه‌ی ئێران له‌ ئاستی جیهانیدا زیاترین پێوه‌ندی مرۆیی، فیکریی و کلتووری له‌گه‌ڵ رۆژئاوادا هه‌یه‌. زۆربه‌ی ئیلیتی ئێرانی بۆ درێژه‌دان به‌ خوێندن ده‌چنه‌ زانکۆکانی رۆژئاوا، هه‌روه‌ها زۆربه‌ی چالاکانی سیاسی و مه‌ده‌نی ئێرانی که‌ ناچار بوونه‌ وڵات به‌جێ بێڵن له‌ رۆژئاوا نێشته‌جێنه‌. به‌شی هه‌ره‌ زۆری وڵاتانی به‌هێزی رۆژئاوایی ماڵپه‌ڕ و میدیای تایبه‌ت به‌ ئێران و فارسی زمانیان هه‌یه‌ که‌ ده‌کرێ ئاماژه‌ به(BBC,VOA,DW,…)‌ بکه‌ین. ئه‌م وڵاتانه‌ له‌ رێگه‌ی ئه‌و راگه‌یه‌ندنانه‌وه‌ رۆژانه‌ له‌گه‌ڵ کۆمه‌ڵگه‌ی ئێراندا له‌ پێوه‌ندی دان.

به‌شی هه‌ره‌ زۆری خه‌ڵکی ناڕازی و ئه‌کتیڤی ئێران له‌ ژێر کاریگه‌ریی رۆژانه‌ی میدیا و ماڵپه‌ڕه‌کانی رۆژئاوایی دان. خه‌ڵکی ناڕازی ئێران به‌هۆی متمانه‌ نه‌بوون به‌ راگه‌یه‌ندنه‌کانی کۆماری ئیسلامی له‌پێناو وه‌چنگ خستنی زانیاری له‌هه‌مبه‌ر دۆخی ئێران و جیهان روو ده‌که‌نه‌ رۆژنامه‌گه‌لێک وه‌ک ئێکۆنۆمیست، واشێنگتۆن پۆست، تایمز و...، ئه‌وه‌ له‌ حاڵێكدایه‌ ئێرانییه‌کان بۆ ئاگادار بوون له‌ هه‌لوومه‌رجی وڵاته‌که‌یان و جیهان سه‌ردانی میدیا و ماڵپه‌ڕه‌کانی وڵاتانێکی وه‌ک رووسیه‌، چین و... ناکه‌ن. له‌ڕاستیدا دیپڵۆماسی رۆژئاوا له‌هه‌مبه‌ر جیهان و به‌تایبه‌تی له‌هه‌مبه‌ر رۆژهه‌ڵاتی نێوه‌ڕاست و ئێران پشت ئه‌ستووره‌ به‌ راگه‌یاندنێکی هه‌ره‌ به‌ربڵاو و کاریگه‌ر.له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌راستدا ته‌نیا ولاتی قه‌ته‌ر توانیوێتی له‌ بایه‌خی راگه‌یاندن تێبگا و به‌ هه‌بوونی ته‌له‌ڤیزیۆنی ئه‌لجه‌زیره‌ خاوه‌نی دیپلۆماسی رۆژانه‌،کاریگه‌ر و به‌ربڵاو بێت. به‌و پێیه‌ ده‌کرێ بڵێین راگه‌یه‌ندنه‌کانی رۆژئاوا بۆ به‌شێکی به‌رچاو له‌ خه‌ڵکی ئێران به‌تایبه‌تی به‌شی ناڕازی کۆمه‌ڵگه‌ی ئێران ئاڵتێرناتیڤێکی زانیاری یه‌ له‌ به‌رامبه‌ر کۆماری ئیسلامی ئێراندا. دیاره‌ راگه‌یه‌ندنی به‌ربڵاو و کاریگه‌ریی رۆژئاوا به‌هیوای رێفۆرم، له‌ خزمه‌ت ره‌وت و که‌لێنه‌کانی نێو رێژیمدا بووه‌ و به‌ شێوه‌یه‌کی به‌رده‌وام ئۆپۆزیسیۆن، ناڕه‌زایه‌تی رادیکاڵ و دواجار پرسی رووخانی کۆماری ئیسلامی له‌ په‌ڕاوێز خستووه‌. هه‌روه‌ها پێویسته‌‌ سه‌رنج بده‌ینه‌ ئه‌و بابه‌ته‌ که‌ له‌ خوێندنه‌وه‌ی رۆژئاوا له‌هه‌مبه‌ر رۆژهه‌ڵاتی نیوه‌راستدا، ئیران ولاتێکی تاک نه‌ته‌وه‌ و سانتێراڵ بووه‌، به‌م هۆیه‌ راگه‌یاندن و میدیای رۆژئاوا به‌شێک و به‌ستێنێک بوونه‌ بۆ به‌رده‌وامی هه‌ژمۆنی فارسه‌کان چ له‌ ده‌ره‌وه‌ی وڵات و چ له‌ نێوخۆی ولات. هه‌نووکه‌ به‌ مۆبیلیزه‌کردن رۆژئاوا به‌دژی کۆماری ئیسلامی، دیپڵۆماسی و راگه‌یه‌ندنه‌کانی رۆژئاوایی ده‌رگه‌ به ‌ڕووی ئالتێرناتیڤی سیاسی کۆماری ئیسلامی ئێران ده‌که‌نه‌وه‌ و ته‌نانه‌ت به‌ شوێن ئه‌و ئالتێرناتیڤه‌ له ‌نێو کۆمه‌ڵگه‌ی ئێراندا ده‌که‌ون. دیاره‌ به‌پێی ئه‌وه‌ی که‌ له‌ ئێستادا له‌ کۆمه‌ڵگه‌ی ئێراندا چینی مامناوه‌ندی‌ شاره‌ گه‌وره‌کان داینامۆی جموجۆڵ و گۆڕانن، دیپڵۆماسی و سیاسه‌تی راگه‌یاندنی تازه‌ی رۆژئاوا نه‌ته‌نیا ده‌توانێ له‌سه‌ر بزووتنه‌وه‌ی ناڕه‌زایه‌تیی خه‌ڵکی ئێران کاریگه‌ر بێ، به‌ڵكوو ئه‌و کاریگه‌رییه‌ زۆر زیاتره‌ له‌ کاریگه‌ریی گه‌مارۆ ئابوورییه‌کانی که‌رتی نه‌وت و بانکی ناوه‌ندی ئێران.

ب. لایه‌نی ئابووری مۆبیلیزه‌بوونی رۆژئاوا به‌دژی ئێران: گه‌مارۆ ئابوورییه‌کانی تازه‌ی یه‌کیه‌تی ئورووپا که‌ بڕیار وایه‌ تا شه‌ش مانگی دیکه‌ به‌ڕێوه‌بچێ، چ له‌ ئاستی نێوده‌وڵه‌تی و چ له‌ ئاستی نێوخۆیی ئێراندا کاریگه‌ر بووه‌. له‌ ئاستی جیهاندا وڵاتانێک وه‌ک رووسیه‌، تورکیه‌، ته‌نانه‌ت عێراق و به‌تایبه‌تی چین و هێند له‌ هه‌وڵدان که‌ له‌ لایه‌ک به‌ شێوه‌ی کاتیی، هه‌تا کاتی خه‌ستتر بوونی شه‌ڕێ ئابووری نێوان رۆژئاوا و ئێران، نه‌وت و سه‌رچاوه‌کانی ئێران هه‌رزان فرۆش بکه‌ن و له‌ لایه‌کی دیکه‌ له‌ درێژخایه‌ندا له‌ هه‌وڵی په‌یداکردنی جێگره‌وه‌ بۆ نه‌وت و ئابووری ئێران دان. له‌م به‌ینه‌دا وڵاتانی عه‌ڕه‌بی و به‌تایبه‌تی عه‌ڕه‌بستان، قه‌ته‌ر و ئیمارات دیپڵۆماسییه‌که‌یان خستۆته‌ گه‌ڕ بۆ ئه‌وه‌ی چین و هیند و جیهان دڵنیا بکه‌نه‌وه‌ که‌ له‌ ئه‌گه‌ری هه‌نارده‌ نه‌کردنی نه‌وت له‌ ئێران، ئه‌وان ده‌توانن جێگه‌ی نه‌وتی ئێران له‌ بازاڕه‌کاندا پڕ بکه‌نه‌وه‌. هه‌روه‌ها خه‌ستتر بوونی شه‌ڕێ ئابووری و نزیکبوونه‌وه‌ له‌ شه‌ڕێ نیزامی رۆژئاوا و ئێران ده‌بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ی که‌ وڵاتانی ناوچه‌ و به‌تایبه‌تی وڵاتانی عه‌ڕه‌بی چه‌ک و چۆڵێکی یه‌کجار زۆر له‌ رۆژئاوا بکڕن. دیاره‌ به‌دوای خه‌ستتر بوونی شه‌ڕی ئابووری رۆژئاوا و ئێران، وڵاتانی ناوچه‌، ته‌نانه‌ت هیند و چینیش ناچار ده‌بن له‌نێوان پێوه‌ندی و به‌رژه‌وه‌ندییه‌ ئابوورییه‌که‌یان له‌گه‌ڵ رۆژئاوا و کۆماری ئیسلامیدا یه‌کێکیان هه‌ڵبژێرن که‌ به‌ بێ گومان، به‌هۆی قه‌به‌تر بوونی ئابووری و بازاڕی رۆژئاوا، ئه‌و وڵاتانه‌ پشت له‌ کۆماری ئیسلامی ده‌که‌ن.

جێگه‌ی ئاماژه‌یه‌ که‌ کاریگه‌ریی گه‌مارۆ ئابوورییه‌کانی رۆژئاوا له‌ ئاستی نێوخۆیی ئێراندا به‌ شێوه‌ی جیاواز، له‌ کورتخایه‌ن و درێژخایه‌ندا ده‌رده‌که‌وێ. کاریگه‌ری ئه‌و گه‌مارۆیانه‌ سه‌ره‌تا چینی سه‌روو واته‌ بازرگانه‌کان، کارخانه‌داره‌کان و ئیلیتی کۆمه‌ڵگه‌ی ئێران ده‌گرێته‌وه‌. له‌ڕاستیدا گه‌مارۆکان گومان له‌هه‌مبه‌ر سه‌قامگیری بازاڕ و ئابووری ئێران دروست ده‌که‌ن و ریسکی ئیشکردن له‌ نێو سیستمی ئابووری ئێراندا ده‌به‌نه‌ سه‌رێ. به‌و پێیه‌ به‌شێک له‌ خه‌ڵکی ده‌ستڕۆیشتوو روو ده‌که‌نه‌ دۆلار و زێڕ، چوونکه‌ به‌هایه‌که‌یان له‌ژێر کاریگه‌رییه‌کی که‌متری ئابووری ئێران دایه‌ و سه‌قامگیرتره‌. هه‌روه‌ها کارخانه‌داره‌کان بۆ هاورده‌کردنی مادده‌ی خاو، ناچارن به‌هایه‌کی زیاتر بده‌ن و بۆ ئه‌وه‌ی تووشی خه‌سار نه‌بن، ده‌بێ به‌های به‌رهه‌مه‌کانیان زیاد بکه‌ن یان هه‌قده‌ستی کرێکاره‌کان که‌م که‌نه‌وه‌، یان راده‌ی کرێکاره‌کانیان که‌م و رێژه‌ی بێکاری زیاد بکه‌ن. دیاره‌ بێ گومان به‌شێک له‌ خه‌ڵکیش رێگه‌ی ئاسانتر هه‌ڵده‌بژێرن و سه‌رمایه‌کانیان بۆ بانکه‌کانی ئورووپا راده‌گوازن. له‌ هه‌مووی گرینگتر ئه‌وه‌یه‌ که‌ بۆ سه‌رمایه‌ی مرۆیی وڵات، واته‌ بۆ ئیلیتی کۆمه‌ڵگه‌ی ئێران، بیری چوونه‌ ده‌ره‌وه‌ له‌ جوغرافیای ئێران په‌ره‌ ده‌ستێنێ.

له‌ ڕاستیدا ئیلیتی کۆمه‌ڵگه‌ به‌ هۆی لێڵ بوونی داهاتووی ئێران به‌ ساده‌یی له‌ وڵات کۆچ ده‌که‌ن، به‌ڵام به‌ ده‌گمه‌ن و به‌ زه‌حمه‌ت ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌. دیاره‌ خه‌ستتر بوون و به‌رده‌وامی گه‌مارۆکان، کۆمه‌ڵگه‌ی ئێران هه‌ژارتر ده‌که‌ن و ئه‌و بابه‌ته‌ خه‌سارێکی گه‌لێك گه‌وره‌یه‌ چوونکه‌ هه‌ژاری ده‌بێته‌ هۆی دابه‌زینی خۆشبژێوی و خزمه‌تگوزارییه‌کان، چوونه‌سه‌ری تێچووی ژیان و تاوانه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان، سارد کردنی فه‌زای چالاکی رێکخراوه‌کانی مه‌ده‌نی و به‌گشتی لاواز کردنی کۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی ئێران. به‌م پێێه‌ هه‌ژارتر بوونی کۆمه‌ڵگه‌ی ئێران، توانا و وزه‌ی چینی مامناوه‌ندی کۆمه‌ڵگه‌ بۆ به‌دواداچوونی ئازادی راده‌ربڕین، به‌شداری له‌ بزووتنه‌وه‌ کۆمه‌ڵایه‌تییه‌کان و... له‌ نێو ده‌بات. له‌ ڕاستیدا خه‌ستتر بوونی و به‌رده‌وامی گه‌مارۆکان، هه‌ژارتر بوونی کۆمه‌ڵگه‌ی ئێرانی لێده‌که‌وێته‌وه‌ که‌ به‌ واتای زاڵبوونی داواکاری نان به‌سه‌ر داواکاری ئازادی بیروڕا، پاراستنی مافی مرۆڤ و په‌ره‌دان به‌ دێموکراسی دایه‌ و دواجار به‌واتای زاڵبوونی چینی خواروو و هه‌ژار به‌سه‌ر چینی مامناوه‌ندی دایه‌. پێویسته‌ له‌وه‌ تێبگه‌ین که‌ هه‌ژارتر بوونی به‌رده‌وامی کۆمه‌ڵگه‌ی ئێران به‌ واتای پێشگرتن له‌ گه‌شه‌ی کۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی ئێران نییه‌، به‌ڵکوو به‌ واتای هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی کۆمه‌ڵگه‌ی مه‌ده‌نی ئێرانه‌ و ئه‌وه‌ خه‌سارێکی هه‌ره‌ گه‌وره‌یه.‌
" خه‌ستتر بوونی و به‌رده‌وامی گه‌مارۆکان، هه‌ژارتر بوونی کۆمه‌ڵگه‌ی ئێرانی لێده‌که‌وێته‌وه‌ که‌ به‌ واتای زاڵبوونی داواکاری نان به‌سه‌ر داواکاری ئازادی بیروڕا، پاراستنی مافی مرۆڤ و په‌ره‌دان به‌ دێموکراسی دایه‌ و دواجار به‌واتای زاڵبوونی چینی خواروو و هه‌ژار به‌سه‌ر چینی مامناوه‌ندی دایه‌. "

٢. موبیلیزه‌ بوونی کۆماری ئیسلامی ئێران:
موبیلیزه‌بوونی رۆژئاوا به‌دژی ئێران له‌ درێژخایه‌ندا شتێک به‌ده‌ر له‌ موبیلیزه‌بوون و یه‌کده‌ست بوونی کۆماری ئیسلامی لێ ناکه‌وێته‌وه‌. دیاره‌ کۆماری ئیسلامی له‌ شه‌ڕی ئابووری ده‌ره‌قه‌تی رۆژئاوا نایه‌ت، که‌وایه‌ ئیستراتژی موبیلیزه‌بوونیشی له‌سه‌ر بنه‌مای فاکته‌ری ئابووری نابێ. لێره‌دا پێویسته‌ سه‌رنج بده‌ینه‌ ئه‌و بابه‌ته‌ که‌ له‌ ئیستراتژی کۆماری ئیسلامیدا ده‌ستڕاگه‌یشتن به‌ چه‌کی ئه‌تۆمی ته‌نیا به‌شێک نییه‌ له‌ پاراستنی نیزام له‌ به‌رامبه‌ر هه‌ره‌شه‌کانی رۆژئاوادا، به‌ڵکوو به‌شێکه‌ له‌ به‌رده‌وامی کۆماری ئیسلامی ئیران چۆنکه‌ هێزی سه‌ره‌کی نیزام له‌ تیرۆریزمی ناوچه‌یی و جیهانی یه‌که‌ی دایه‌ که‌ به‌ بێ ده‌ستراگه‌یشتن به‌ چه‌کی ئه‌تومی ناتوانێ به‌رده‌وام بێ. هه‌روه‌ها پێویسته‌ سه‌رنج بده‌ینه‌ ئه‌و راستییه‌ که‌ ئابووری چین، هیند، ژاپۆن، برازیل، تورکیه‌ و... رۆژئاوا و به‌تایبه‌تی ئه‌مریکایان ناچار کردووه‌ که‌ سه‌باره‌ت به‌ ئابووری جیهانی هه‌بونی جیهانێکی چه‌نه‌ جه‌مسه‌ری قبووڵ بکا، به‌ڵام کۆماری ئیسلامییه‌کی ئه‌تۆمی، رۆژئاوا ناچار ده‌کا که‌ له‌ بواری نیزامی و ئه‌منییه‌تیشدا، بوونی جیهانێکی چه‌ند جه‌مسه‌ری قبووڵ بکا.

له‌ ڕاستیدا ده‌ستڕاگه‌یشتنی کۆماری ئیسلامی به‌ چه‌کی ئه‌تۆمی به‌واتای گۆڕینی پێکهاته‌ی ئه‌منییه‌تی جیهانی و دواجار به‌واتای له‌ ده‌ستچوونی هه‌ژموونی نیزامیی رۆژئاوا و به‌تایبه‌تی ئه‌مریکا له‌ ئاستی رۆژهه‌ڵاتی نێوه‌ڕاست و جیهان دایه‌. هه‌ر بۆیه‌‌ "وتووێژ" له‌ هه‌مبه‌ر پرسی ده‌ستراگه‌یشتنی به‌ چه‌کی ئه‌تومی نه‌ بۆ رۆژئاوا و نه‌ بۆ کوماری ئیسلامی ناتوانێ له‌ خانه‌یه‌کی ئیستراتژیکییه‌وه‌ جێ بگرێ. به‌م پێێه‌ پرسی ده‌ستڕاگه‌یشتن به‌ چه‌کی ئه‌تۆمی، بابه‌تێک نییه‌ که‌ رۆژئاوا و کۆمارری ئیسلامی بتوانن وتووێژ و رێککه‌وتنی له‌سه‌ر بکه‌ن، به‌ڵکوو بابه‌تێکه‌ که‌ پێویسته‌ پێش له‌ هه‌ر وتووێژێک، شه‌ڕێکی جیددی و گرانی له‌سه‌ر بکرێ. دیاره‌ کۆماری ئیسلامی له‌و شه‌ڕه‌دا په‌نا بۆ نفووز و تۆڕه‌ تیرۆریستییه‌که‌ی ده‌با، چونکه‌ ئه‌و تۆڕه‌ له‌ رابردوودا له‌ ئه‌فغانستان، لوبنان، سووریه‌ و عێراق و... نیشانیداوه‌ که‌ نه‌ته‌نیا ده‌توانێ هێرش بکاته‌ سه‌ر هێزه‌کانی ناتۆ و رۆژئاوا، به‌ڵکوو سه‌لماندوویه‌تی که‌ ده‌توانێ مه‌یدان به‌ هێزه‌کانی ناتۆ و رۆژئاوا چۆل بکا و تێکیان بشکێنێ. که‌وایه‌ ئیستراتژی موبیلیزه‌بوونی کۆماری ئیسلامی له‌سه‌ر بنه‌مای په‌ره‌دان به‌ تیرۆریزم له‌ ناوچه‌ و جیهاندا ده‌بێ.

له‌و پێوه‌ندییه‌دا بۆ کۆماری ئیسلامی تێکچوونی باری ئه‌منی دوو شوێن پڕبایه‌خه‌:
الف. تێکچوونی باری ئه‌منی عێراق: کۆماری ئیسلامی له‌نێو عێراقدا به‌تایبه‌تی له‌نێو شیعه‌کانی عێراقدا نفووزێکی یه‌کجار زۆری هه‌یه‌. هه‌روه‌ها عێراق خاوه‌نی نه‌وته‌ و هێرش کردنه‌ سه‌ر که‌رتی نه‌وتی ئه‌و وڵاته‌ ده‌توانێ به‌های نه‌وت له‌ بازاڕه‌کانی جیهاندا به‌رز بکاته‌وه‌. دیاره‌ چوونه‌سه‌ر به‌های نه‌وت بۆ کۆماری ئیسلامی له‌ دۆخی سه‌پاندنی گه‌مارۆکانی یه‌کیه‌تی ئورووپادا پڕبایه‌خه‌.

ب. تێکچوونی باری ئه‌منی ئیسڕائیل: شه‌ڕی ٣٣ رۆژه‌ی حیزبوڵڵا و ئیسڕائیل له‌ ساڵی ٢٠٠٦ که‌ پشتگیری و به‌شداری هه‌مه‌لایه‌نه‌ی ئێرانی تێدابوو نیشانیدا که‌ ئه‌رته‌شی ئیسرائیل، ئه‌رته‌شی ساڵه‌کانی شه‌ڕی ٦ رۆژه‌ (شه‌ڕی نێوان ئیسرائیل و وڵاتانی عه‌ره‌بی له‌ ساڵی١٩٦٧) نییه‌. به‌و پێیه‌ شه‌ڕێکی دیکه‌ له‌ سنووره‌کانی ئیسرائیل که‌ به‌ ناوی حه‌ماس و حیزبوڵڵاوه‌ ئه‌نجام بدرێ، ده‌توانێ شه‌ڕ له‌ سنووره‌کانی ئێران دوور بکاته‌وه‌.‌]]> هه‌واڵی گرینگ, بابه‌ت و نووسراوه‌]]> Sat, 04 Feb 2012 20:13:35 +0000 <![CDATA[لە سوریە گۆمی خوێن وەڕێ کەوتووە! لە دوێنێ تا ئێستا ٣٣٧ کەس کوژراون]]> http://beyani.net/index.php?id=5552 هەواڵنێرییەکان، لە حاڵێکدا کە ئەمڕۆ ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان، کۆبوونەتەوە هەتا لەسەر مەسەلەی کوشتار و قەتڵی عامی خەڵک بە دەست هێزەکانی سورییە، بڕیارێک بدەن، هێزەکانی ڕژیمی بەسار ئەسەد لە دەێنێ جەمعەوە هەتا ئێستا ٣٣٧ کەسیان کوشتووە و زیاتر لە ١٥٠٠ کەسیش بریندار کراون کە برینی زۆربەیان سەخت و کوشەندەیە.

هەواڵنێرییەکانی BBC، CNN و VOA ئەگەرچی بە پارێزەوە باس لەو ژومارە کوژراو و بریندارە دەکەن، بەڵام پشت ڕاستیان کردۆتەوە کە شاری حەمس کەوتۆتە بەر ئاگری تۆپ و خۆمپارەی هێزەکانی بەشار ئەسەد.

هەروەها دەوترێ دەیان خانووبەرە بە تانگ و بۆلدزێر بەسەر دانیشتووانەکەیدا ڕووخێندراوە و دەیان کەس بەو شێوەیە کوژراون. نەخۆشخانەیەکی سەحرایش کە دەیان برینداری تێدا بووە، تەقێندراوەتەوە و خاپوور کراوە و لەوێش دەیان کەسی دیکە کوژڕاون.

ئەو هەواڵنێریانە لە زمان خەڵکی ئەو شارانەوە نووسیویانە، هێزەکانی بەشار ئەسەد، چوونەتەوە ناو دەیان ماڵەوە و سەرجەم ئەندامانی چەندین خێزانیان داوەتەوە بەر دەستدڕێ و کووشتوویانن.

بە پێی هەواڵەکان، زۆربەی ئەندامانی ئەم دەورەیەی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان، هاوڕان لەسەر ئەوەی قەتعنامەیەک بە دژی ڕژیمی سورییە بنووسرێ و کۆمەڵگای جیهانی زەخت و گوشار بخاتە سەر ڕژیمی بەشار ئەسەد، بەڵام ڕوسیە بەربەستە لەسەر ڕێیان و ڕێگە بە دەرچوونی قەتعنامەیە دەگرێ. هەواڵنێرییەکان هەروەها ئاماژەیان بەوە کردووە کە بۆ ڕازی کردنی رووسیە، زمانی قەتعنامە پێشنیارییەکە نەرم و نیان نووسراوە، بەڵام ڕووسیە هەڵوێستی خۆی ناگۆڕێ و دەڵێ هێزەکانی ڕۆژئاوا بە تەمان ڕێگە خۆش بکەن بۆ هێنانی هێزێکی سەربازی بۆ وڵاتێکی دیکەش و ڕووسیە ئەمە بە هەڕەشەی ئاشکرا لە خۆی و دەسەڵاتەکەی دەزانێ.]]> هه‌واڵی گرینگ]]> Sat, 04 Feb 2012 12:28:21 +0000 <![CDATA[ری شهری مرد اول مواد مخدر]]> http://beyani.net/index.php?id=5551
آیت الله محمد ری شهری
آیت الله محمد ری شهری(محمد درون پرور) با کم رنگ کردن نقشهای سیاسی خود در عرصه قدرت نظام به قاچاق مواد مخدر روی آورده است و با توجه به مصونیتی که حکومت اسلامی برای ایشان قائل شده است مبادلات کلانی را در این رابطه انجام میدهد و از این راه سود سرشاری عاید ایشان میشود.

پیشتر آیت الله محمد ری شهری به عنوان دبیرکل حزب جمعیت دفاع از ارزشهای اسلامی خود را نامزد ریاست جمهوری در انتخابات سال ۱۳۷۶ کردومدتی نیزوزیر اطلاعات وقت بود وبعد از تولیت در شاه عبدالعظیم سعی کرد در حاشیه و به دوراز جنجالهای معمول باشد و با استفاده از موقعیت پیش آمده با انتخاب افراد ذی نفوذ و مورد اعتماد یک تیم قدرتمند برای مبادلات مواد مخدر تشکیل دهد و بعد از ان در هر زدوبندی نشان از حضور وی در پشت پرده دارد و بدین ترتیب هر روز جوانان بیشتری در دام اعتیاد می افتند وخانواده های زیادی نابود میشوند.طبق یک قانون سنتی در حکومت اسلامی ایران هر محموله بزرگ مواد مخدر که کشف میشود با ارعاب مجرم و تهدید به اعدام ضبط میشود و بدست سران نظام و بالاخص نامبرده و همکیشانشان میرسد تا بدون هیچ دخالتی آنرا به بدنه کارتلهای مواد مخدر داخلی سپاه تزریق کنند واز فضای آلوده نهایت استفاده را در جهت منفعت خود ببرند.سیر روند ذکر شده بدینگونه است:

١. اقدامات اطلاعاتی و ردزنی باندهای قاچاق که اقدام به ترانزیت مواد مخدر میکنند و هدایت آنان به محل دستگیری در سرحدات کشور .
٢. انتقال مواد ضبط شده توسط ماموران داخلی اطلاعات سپاه به پایتخت
٣. ارسال محموله بدون ثبت در ستاد مبارزه با مواد مخدر به انبار های شخصی در حومه تهران (آبعلی)
٤. پروسه گردش مواد بعد از تحویل به واسطه های کلان و رساندن آن از این طریق به شبکه های توزیع و خرده فروشان.
٥. تقسیم سود از فروش از سرشاخه تا واسط مرزی

اسامی چند تن از فاسدین و واسطه را در اطلاعات سپاه را فاش میکنیم.صادق احمدی،رضا محمدی روشن،عباس اعتماد،حسن اثنی عشریه،محمد علی جمال وند ،رضا عبدرسول، قاسم روانبخش در قم (اسامی حقیقی است)و بسیاری دیگر که درخبر ویژه اسامی کلی وسمت های آنها را درج خواهیم کرد.

مقدارزیادی از مواد مخدری که به کشورهای اروپایی وغیره.... از طریق جاده ابریشم تامین فرستاده میشود ازاین راه بدست می آید.محمد ری شهری در سالهای اول انقلاب با داشتن مناصب دولتی در جمهوری اسلامی خون بسیاری از جوانان وطن را به نا حق ریخته است .بسیاری از رانت ها را دریافت نموده ،شهر ری را تحت اختیار خود داشته و چه ظلمهایی از راه زمین خواری ،رشوه و باج خواهی از مردم آن نواحی روا داشته است.سهام دار عمده درچند کارخانه مخصوصا مس کرمان است.او در این سال های تسلط نظام جمهوری اسلامی ایران با پا گذاشتن بر حق مردم به ثروت بیکرانی دست پیدا کرده است.از طرفی ارتباط او با بیت رهبری مانع از این شده که کسی قدرت اخلال در فعالیتهای نامشروع وی بوجود آورد .آیت الله مصباح یزدی نیز در بعضی از اعمال او شریک می باشد که در خبر دیگری به این موضع خواهیم پرداخت.

منبع مطلب]]> اخبار مهم, از سایتهای دیگر]]> Sat, 04 Feb 2012 12:15:44 +0000 <![CDATA[کورته‌ چیرۆکێک سه‌باره‌ت به‌ ڕاسیسم]]> http://beyani.net/index.php?id=5550
ژنێکی سپی پێست کە نزیکەی پەنجا ساڵ دەبوو، لە ناو فرۆکەدا کاتێک گەیشتە کورسیەکەی دیتی پیاوێکی رەشپێست له‌ پاڵیه‌تی.

بە تووڕەیەوە بانگی خزمەتکارەکەی کرد، خزمەتکارەکە هات و لێی پرسی "بەرێز کێشەتان چیە"؟

ژنە سپی پێستەکە وتی: "ناتوانی ببینی"؟ کورسیەکیان بۆ داناوم کە لە لای پیاوێکی رەشپێستە، من ناتوانم لە لای دانیشم، ئێوە دەبێ کورسیەکەم بۆ بگۆڕن!

خزمەتکارەکە وتی: "بەرێز لەسەرەخۆ بن، بەداخەوە تەوای کورسیەکان پڕن. بەڵام من دووبارە چاوێک لێدەکەمەوە تاکوو بزانم کورسی بەتاڵمان هەیە یان نا".

خزمەتکارەکە رۆیشت و چەند خولەکی دیکە گەرایەوە و وتی: "بەرێز، هەروەکوو پێم وتی بەداخەوە تەواوی کورسیەکان لە بەشی ئابووریەدا پڕن، بەڵام من لەگەڵ کاپیتانەکەشم قسە کرد و ئەویش وتی کە تەواوی کورسیەکان لە بەشی ئابووری پڕن، ئێمە تەنیا کورسی بەتاڵمان لە بەشی دەرەجە یەک هەیە."

و بەر لەوەی کە ژنە سپی پێستەکە شتێک بڵێ میواندارەکە درێژەی پێدا: "دەزانی چیە زۆر باو نیە کە کۆمپانیەیەکی فرۆکەوانی ئیزن بە موسافیرێکی بەشی ئابووری بدات کە لەسەر سەندەڵی بەشی دەرەجە یەک دابنیشێ، لەگەڵ ئەوەشدا، و بە سەرنجدان بەو بارودۆخە کاپیتانەکە وا بیر دەکاتەوە کە دانیشتنی موسافیرێک لە لای موسافیرێکی بێتام زۆر ناخۆشە."

و دوایی خزمەتکارەکە رووی لە پیاوە رەشپێستەکە کرد و وتی: "بەرێز ئەمە بەو واتایەیە کە ئێوە کیفەکەتان هەڵگرن و وەرن بۆ بەشی دەرەجە یەک کە بۆمان لەبەرچاو گرتوون..."

تەواوی موسافیرەکان دەورووبەری کە ئەم دیمەنەیان دیت راچلەکان و لە کاتێک دا کە چەپڵەیان لێدەدا لە جێگای خۆیان هەستان.

نا بۆ راسیسم و رەگەزپەرەستی

سەرچاوە: فەیسبووک]]> کوردی - هه‌واڵ]]> Fri, 03 Feb 2012 23:57:23 +0000 <![CDATA[پشتیوانی ١٢ حیزبی کوردستانی له که‌مپینی پێشگیری له حوکمی سێداره‌ی لوقمان و زانیار مورادی]]> http://beyani.net/index.php?id=5549 کۆمیتەی هاوکاری هێزە سیاسییە کوردستانییەکان لە وڵاتی نۆروێژ به‌ده‌ر کردنی راگه‌یاندنێک پشتیوانی خۆیان له به‌ند کراوانی مه‌حکووم به سێداره‌ (زانیار و لوقمان مورادی) ده‌ربڕیوه‌، که‌ ئه‌مه‌ ده‌قه‌که‌یه‌تی:

بۆ بیر و ڕای گشتی
بۆ کەمپەینی .. ( پشتیوانی له زانیار و لوقمان مورادی )

هاو نیشتمانانی ئازیز، ئازادی خوازان تێکۆشەرانی مافی مرۆڤ!
ئێمە وەک کۆمیتەی هاوکاری هێزە سیاسییە کوردستانییەکان لە وڵاتی نۆروێژ کە پێک هاتوین لە ١٢ حیزبی کوردستانی سەر بە چوار پارچەی کوردستان، هەر جۆرە ئێعدام و کوشت وبڕێک لە ژێر هەر پاساوێکدا بە کارێکی قیزەونی دەزانین و مەحکوومی ئەکەین. وێڕای ئەوەی بە گشتی خوازیاری هەڵوەشاندنەوەی حوکمی ئێعدامین، حوکمی ئێعدامی داسەپاو بەسەر دوچالاکوانی سیاسی واتە لوقمان و زانیار مورادی لە لایەن دادگاکانی کۆماری ئیسلامی ئێرانەوە، بە حوکمێکی ناڕەوای ئەزانین و خوازیاری هەڵوەشاندنەوەی ئەو حوکمەین، لە هەمانکاتدا تێکۆشانەکانی کەمەپەینی..( پشتیبانی له زانیار و لوقمان مورادی ) بۆ نەجاتی لوقمان و زانیار بە هەوڵێکی ئینسانی ئەزانین و پشتیوانی تەواوی خۆمان بۆ چالاکییەکانتان لەو پێوەندیەدا دەر ئەبڕین.

کۆمیتەی هاوکاری هێزە سیاسییە کوردستانییەکان لە نۆروێژ کە پێکهاتون لە:

کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران
حیزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران
سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران
پارتی ئازادیی کوردستان
ڕێکخراوی خەباتی شۆڕشگێڕی کوردستان
حیزبی شیوعی کوردستان
حیزبی زەحمەتکێشانی کوردستان
یەکگرتوی ئیسلامی کوردستان
یەکێتی نیشتمانی کوردستان
پارتی دیموکراتی کوردستان
پارتی دیموکراتی کوردستانی باکوور
پارتیا یەکگرتیا کورد لە سوریا]]> هه‌واڵی گرینگ, مافی مرۆڤ]]> Fri, 03 Feb 2012 10:10:26 +0000 <![CDATA[یک توضیح ساده‌ و دوستانه‌ در مورد مقاله‌ آقای فرزاد پور مرادی - فاتح آرش]]> http://beyani.net/index.php?id=5548
قسمت اول چرا تجزیه‌ طلبی (فاتح آرش)

قبل از هر سخنی به‌ اطلاع خوانندگان محترم می رسانم که‌ محتوای این مقاله‌ و دنباله‌اش نظر شخصی خودم من میباشد‌ و نمایندگی هیچ کس یا حزبی سیاسی نمیکند.

آقای پورمرادی روزنامه‌ نگار و وبلاگ نویس در مورخه‌ ٣١ اکتبر ٢٠١١ مطلبی تحت نام سخنی با مسعود بارزانی در زمان آمدن آقای بارزانی به‌ ایران در وبلاگ خود کرمانشاه‌ پست منتشر کرده.

آغاز سخن را با یک ملاحظه‌ شروع میکنم، شرایط ژئوپلیتیکی و اجتماعی وبلاگ کرمانشاه‌ پست را درک می نمایم و سعی برآن دارم تا هرچه‌ بیشتر ساده‌ و از آوردن فاکت و اسناد بسیار بارز در مورد اظهاراتم خودداری نمایم به‌ این امید کرمانشاه‌ پست بتواند این مطلب ساده‌ را در همان وبلاگ درج نماید.

ملت کرد که‌ قسمتی از جغرافیایی ایران را تشکیل میدهد ملتی بوده‌ که‌ همیشه‌ مورد انواع ستم و سرکوب ها در گذشته‌ و حال قرار گرفته‌ ولی باز‌ در شکل گیری و انسجام کشور ایران نقش بارز داشته‌، در این مورد میتوان تاریخ را چون منبعی دال بر واقعیت به‌ قضاوت طلبید، یکی از این ستم ها که‌ شاید مورد نظر خیلی ها هم قرار نگرفته‌ این بوده‌ که‌ هرگاه‌ این مردم به‌ستوه‌ آمده‌ خواسته‌اند تا از حداقل حقوق انسانی شهروندی خود سخن بر زبان آورند برچسب خارجی و تجزیه‌ طلبی به‌ آنها وارد آمده‌ و این معرفی دور از واقعیت عاملی در سرکوب هرچه‌ بیشتر آنها و به‌ زیان توسعه‌ کشور و توده‌های مردم آن سرزمین اعم از کرد، فارس، ترکمن و غیره‌ تمام شده‌، اگر بخواهیم چگونگی اثرات منفی این دو کلمه‌ بطور ظاهر ناقابل یعنی تجزیه‌ طلبی و مرتبط ساختن مبارزه‌ کردها با‌ بیگانگان مورد موشکافی و آنالیزه‌ عمیق قرار دهیم احتیاج به‌ نوشتن مقالات متعدد داریم ولی بطور خلاصه‌ سرکوب و به‌ استثمار کشیدن ملتی یا قومی از ملل یا اقوام هر کشوری از لحاظ سیاسی اقتصادی و اجتماعی اثرات مخرب بر دوش تمام مردم آن کشور بجا می گذارد.

آقای پورمرادی خطاب به‌ آقای بارزانی رئیس اقلیم کردستان عراق کردهای ایرانی که‌ مجبور به‌ جلای وطن شده‌ یا احزاب سیاسی مرتبط با کردهای ایرانی را تجزیه‌ طلب، تروریست و تبعیض گرایی زبانی می نامد. باوچود اینکه‌ آقای پورمرادی قوانین حرفه‌ای روزنامه‌نگاری را رعایت نکرده‌ ولی شکی در آگاه‌ بودن آقای پورمرادی ندارم و این طرزتفکر نسبت به‌ ایشان بمن یاد آوری میکند که‌ آقای پورمرادی چون در شرایط دشوار سیاسی قرار داشته‌ نتوانسته‌ واقعیت را آنطور که‌ هست بیان نماید و در نهایت خواسته‌ به‌ شکلی به‌ آقای بارزانی بگوید که‌ از موقعیت استفاده‌ کند و در رابطه‌ با بیعدالتی سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و... که‌ به‌ کردها روا میدارند‌ چیزی مطرح کند. اما چون این مطلب در یک رسانه‌ عمومی درج شده‌ و خوانندگانی با تفکرات و درک مختلف آنرا مطالعه‌ کرده‌اند ناگزیر باید هر چند سطحی هم باشد به‌ چند نکات آن مطلب اشاره‌ کرد. بسیار جای نگرانی و تاسف است که‌ جوانان کشورمان ناچار میشوند تا بر خلاف میل و آگاهی سیاسی و اجتماعی خود مطلب یا موضوعی را بیان نمایند که‌ امکان دارد در بعضی موارد چهره‌ اجتماعی و سیاسی آنهارا خدشه‌ دار کند، صرف نظر از اینکه‌ که‌ وبلاگ کرمانشاه‌ پست فیلتر شدن را تجربه‌ کرده‌ اما در واقع نتیجه‌ بیان واقعیت و رعایت پرنسیپ های سیاسی و اخلاقی هرچه‌ باشد خوش است.

تجزیه‌ طلب کی هست و فکر تجزیه‌ کردن چطور رشد میکند بحثی بسیار طولانی و مفصلی دارد اما چون موقعیت موجود سیاسی وبلاگ بغرنج و ضعف هضم سیاست را دارد من طوطی وار به‌ آن اشاره‌ مینمایم تا بلکه‌ بتوان آنرا منتشر کرد.
" اگر کسی یا حزبی از احزاب کردستانی متمایل به‌ جدایی یا تجزیه‌ طلبی باشد منشاء فکری آن ستم مضاعف و بانی و بوجود آورنده‌ آن قدرتی بوده‌ که‌ اهرم چرخهای آن کشور را بطور وارونه‌ به‌ گردش درآورده‌ "

تجربه‌ این را ثابت کرده‌ که‌ در اغلب کشورهایی چند ملیتی با فرهنگ، آداب و رسوم متفاوت یکی از آن ملتها "اقوام" بطور غیره‌ دموکراتیک حاکم شده‌، قدرت را قبضه‌ کرده‌ و همیشه‌ سعی در استثمار و همانند سازی بقیه‌ داشته‌، این عمل دور از پرنسیپ سیاسی، اجتماعی و اخلاقی عاملی در درجهت رشد تفکر جدایی و رهایی را ارتقاء داده‌، در همین بحث کوتاه‌ و ساده‌ میتوان نتیجه‌گیری کرد که‌ اگر کسی یا حزبی از احزاب کردستانی متمایل به‌ جدایی یا تجزیه‌ طلبی باشد منشاء فکری آن ستم مضاعف و بانی و بوجود آورنده‌ آن قدرتی بوده‌ که‌ اهرم چرخهای آن کشور را بطور وارونه‌ به‌ گردش درآورده‌، ساده‌ تر گفته‌ باشم خانواده‌ای با چند فرزند باید خیلی جوانب رعایت دقیق عدالت را مدنظر داشته‌ باشد تا بتواند موقعیت خانوادگی و اجتماعی خود را حفظ کند ولی اگر برخلاف رعایت اصول خانوادگی گام بردارد حتمآ نتیجه‌ برعکس خواهد داد.

به‌ نظر خوانندگان این مقاله‌ آیا یک کرد یا یک بلوچ ایرانی میتواند رئیس جمهور ایران شود یا پست های کلیدی کشور را از آن خود سازاد؟ اگر جواب منفی یست چرا و علت آن از کجا ناشی میشود؟

بافت سنتی ایران ترکیبی است از ملیت ها، یا "قوم ها" با گویش، سنت و مذاهب متفاوت، اگر ما این چند کلمه‌ مختصر را بی اهمیت نشماریم باید درمورد نظام سیاسی ایران دقت بسیارنمایم، نظام سیاسی یا حاکم بر ایران باید نظامی باشد که‌ بتواند این کشور را با این ترکیب در خود جای دهد و ایران را برای همه‌ ملی کند.

اکنون ما در قرن بیست و یکم زندگی میکنیم و اگر بخواهیم باهم با‌ صراحت صحبت نمایم و منافع کل مردم و کشور را در نظر بگیریم تاریخ ایران بما میگوید که‌ این کشور بیشتردر موقعیت انحصاری"انحصارخودی" از نوع شاهی و شیخی بوده‌ و در هر دو نظام انحصاری از شیوه‌های مختلف بخصوص از مذهب به‌ مثابه‌ یک مکانیزم برای سرکوب و اختناق طبقه‌ زیردست استفاده‌ شده‌.

‌‌ایران هم مانند بقیه‌ کشورهایی فاقد دموکراسی انواع تبعیض ها بوده‌ و هست، تا مذهب، قوم برتر در امور سیاسی کشور یکه‌ تاز باشد، تا نظرات متفاوت را نپذیریم بیعدالتی هم بیداد میکند و نمی توانیم یک کشوری داشت که‌ متعلق به‌ همه‌ باشد، ما کلی مسائل را با چشم و گوش خود و بطور واضح و روزمره‌ می بینیم و می شنویم پس چطور و یا با کدام منطق میتوان انتظار داشت که‌ شخصی یا حزبی محدودی طریق رهایی خود را در فرار یا جدایی جستجو نکند، برای مبارزه‌ و دستیابی به‌ پیچیدگیها سیاسی و اجتماعی انسان احتیاج به‌ منطق و منبع سالم فکری دارد تا آنرا چون ابزار کار یا چراغ راه‌ خود مورد استفاده‌ قرار دهد، چیزی که‌ امروزه‌ در ایران دارد سیر روبه‌ زوال خود را طی میکند سالهای دور هم سد راه‌ تکامل و پیشرفت جامعه‌ مدرن امروزه‌ اروپایی ها بوده‌، هرکسی آزاد است که‌ کردها را ملت "قوم" یا هر اسمی که‌ دوست دارد بخواند ولی مسئله‌ مهم اینست که‌ کردها (ما) عدالت اجتماعی میخواهیم، ما می خواهیم کشورمان یک کشور سکولار و دموکرات باشد، خواستار حقوق شهروندی خود هستیم و این مطالب سیاسی و انسانی را در راستای پیشبرد و توسعه‌ همه‌ کشور می دانیم، ما نباید با کلمه‌ چون تجزیه‌ طلبی که‌ اکنون دیگر خریداری ندارد و بی خاصیت و فرسوده‌ شده‌ سد راه‌ تکامل و توسعه‌ همگانی و همه‌ جانبه‌ کشورمان شویم.

صدام حسین کردهای عراق، همان بارزانی امروز را تجزیه‌ طلب و عامل این و آن میخواند اما امروزه‌ با وجود ساختن مانع و سعی در بوجود آوردن اصطکاک مابین کردها و حکومت عراق، تغییر عقیده‌ و سربازدهی حکومت از اعطای بعضی حق قانونی کردها، باز این کردها هستن که‌ در انسجام آن کشور فعال و همانند یک وسیله‌ بازدارنده‌ مانع انهدام عراق می شوند و بطوری عملی و سیاسی سد راه‌ مداخلات مخرب این و آن هستند.
ایران ‌کشوری است با یک تاریخ چند هزارساله‌ و دارای سرمایه‌ و منابع بسیار اما این کشور با خصوصیت های تعریف شده اش ‌ و شهروندان روشن فکر، متآسفانه‌ هنوز ازخیلی جهت در رده‌ کشورهای عقب افتاده‌ قرار دارد چرا؟
" اکثر قاطع فعالان سیاسی کرد، احزاب سیاسی کرد میگویند مرگ بر بیعدالتی و ما مردم ایران با هر مذهب، زبان و فرهنگی باید با واقع بینی سیاسی باهم مثل برادر زندگی کنیم و به‌ حق و حقوق دموکراتیک همدیگر احترام بگذاریم، جهت نیل به‌ چنین اهدافی یک نظام سکولار و دموکرات را پیشنهاد میکنند چون معتقدند که‌ در یک نظام سکولار و دموکرات چرخهای اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی کشور بطور کامل و در جهت درست به‌ چرخش درمی آید و در عصر حاضر نمیتوان از طریق زور و استثمار مشکلی را گشود. "

در بالا انگشت روی موارد متعددی از نارسائی های سیاسی و اجتماعی گذاشتیم ولی این اول کار به‌ حساب می آید و علل های دیگری دخیل می باشند، موضوع عدالت اقتصادی عنصر کارآمد در تکامل و توصعه‌ یک جامعه‌ می باشد، من از حیف و میل اموال عمومی، اسراف و اختلاس آن طفره‌ میروم و به‌ مواردی که‌ تقریبآ برای همگان مشخص میباشد تکیه‌ میکنم، در همان کردستان ایران فقر، بی سرپناهی بیداد میکند. در قرن بیست ویکم هنوز خیلی از دهات کردستان از لرستان گرفته‌ تا ماکو فاقد آب آشامیدنی سالم و بهداشت می باشند، در بخشهایی از کردستان فارغ التحصیلان کرد برای زنده‌ ماندن و امرار معاش ناچار میشوند تا بطور غیر قانونی از مرز کشور‌ عبور کرده‌ و یک بار سنگین شاید وزن آن به‌ 100 کیلو برسد با پشت زخم شده‌ خود حمل نمایند تا صاحب کالا مبلغ 25 هزار تومان بی ارزش به‌ ایشان بدهد، هر روزه‌ ما شاهد کشتار این مردم معروف شده‌ به‌ کولبر توسط نیروهای اعزامی از اصفهان، مشهد و غیره‌ میباشیم ولی در مقابل جهت توسعه‌ و ترویج افکار مردود هر سال میلیاردها دلار بر باد میدهند و مهم نیست.

به‌ کشور دیکتاتور سوریه‌ شش میلیارد دلار از سرمایه‌ همین کولبرها و دیگر اقشار کشورمان جهت رفاه‌ مردم سوریه‌ به‌ سوری ها‌‌ واگذار میکنند، در یکی از شهرهای سوریه‌ که‌ یک امامزاده‌ دفن شده‌ به‌ میلیارد پول مردم فقرزده‌ ایران را صرف آبادانی و تزیین آن میکند ولی در بلوچستان کردستان و نقاط دیگر ایران گرسنگی مردم را ناچار به قبول‌‌ انواع کارها میکند.

اگر یک گلوله‌ اسرائیلی ها به‌ یک خانه‌ لبنانی اصابت کند چند خیابان و کوچه‌ نزدیک محل اصابت آن گلوله‌ را هم بطور لوکس میسازند ولی در کردستان و قسمتهای از ایران، فقر بیداد میکند و کسی عکس العملی نشان نمیدهد، هنوز بعضی از خرابیهای جنگ خود محروی ایران و عراق پابرجاست، به‌ میلیارد دلار در عراق صرف سازماندهی و توطئه‌ میشود اما مردم برای زنده‌ ماندن تن فروشی میکنند چرا؟ شاید کسی بگوید این مشکل همه‌ کشور است ولی متاسفانه‌ باید گفت که‌ کردها قرنانیان درجه‌ یک نارسائی هایی سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی این کشور هستن.

اکثر قاطع فعالان سیاسی کرد، احزاب سیاسی کرد میگویند مرگ بر بیعدالتی و ما مردم ایران با هر مذهب، زبان و فرهنگی باید با واقع بینی سیاسی باهم مثل برادر زندگی کنیم و به‌ حق وحقوق دموکراتیک همدیگر احترام بگذاریم، جهت نیل به‌ چنین اهدافی یک نظام سکولار و دموکرات را پیشنهاد میکنند چون معتقدند که‌ در یک نظام سکولار و دموکرات چرخهای اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی کشور بطور کامل و در جهت درست به‌ چرخش درمی آید و در عصر حاضر نمیتوان از طریق زور و استثمار مشکلی را گشود. آیا کسی که‌ برای تحقق چنین خواستی مبارزه‌ کند تجزیه‌ طلب یا آزادیخواه‌ هست؟. بهترین راه‌ برای اداره‌ و رفاء یک جامعه‌ کشیدن خط بطلان بر بیعدالتی هایی اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و مذهبی است، این هم در یک حکومت سکولار و دمکراتیک قابل دسترسی میباشد، وارد کردن برچسب تجزیه‌ طلبی به‌ کردها جهت تخریب فکری مردم ایران و در راستای منافع مستبدان و سرکوبگران همه‌ مردم این دیار به‌ بازار سیاست آمده‌ و نمی تواند مشکل گشا باشد، بهتر است ما همه‌ باهم دنبال راه‌ حل منطقی آن بگردیم.]]> فارسی - اخبار, مقالات]]> Thu, 02 Feb 2012 19:38:47 +0000